Main Słownik staropolski. T. 2-2 (Dobrowolny-Doświadczyć)

Słownik staropolski. T. 2-2 (Dobrowolny-Doświadczyć)

0 / 0
How much do you like this book?
What’s the quality of the file?
Download the book for quality assessment
What’s the quality of the downloaded files?
Year:
1956
Publisher:
Polska akademia nauk
Language:
polish
Pages:
84
File:
DJVU, 9.21 MB
Download (djvu, 9.21 MB)

Most frequently terms

 
0 comments
 

You can write a book review and share your experiences. Other readers will always be interested in your opinion of the books you've read. Whether you've loved the book or not, if you give your honest and detailed thoughts then people will find new books that are right for them.
1

The Unhoneymooners

Year:
2019
Language:
english
File:
EPUB, 9.87 MB
5.0 / 5.0
2

Słownik staropolski. T. 2-1 (Da-Dobrowolny)

Year:
1956
Language:
polish
File:
DJVU, 10.26 MB
0 / 0
POLSKA AKADEMIA NAUK



TOM II



ZESZYT 2 (8)



S OWN STAR P LS



(Dobrowolny- Doświadczyć)



WARSZAWA 1956



..\.. -. \



SŁOWNIK STAROPOLSKI



Wydawnictwo obejmie 5-6 tomów po 5 zeszytów pięcioarkuszowych. Ukazały się dotąd:



TOM PIERWSZY Zeszyt l. A-Ażeć. Warszawa 1953, s. XXXII - 48. Zeszyt 2. Ba-Boleść. Warszawa 1953, s. 49-128. Zeszyt 3. Boleść-Bystry. Warszawa 1954, s. 129-208. Zeszyt 4. Bystry-Ciec. Warszawa 1954, s. 209-288. Zeszyt 5.. Ciec-Czelusć. Warszawa 1955, s. 289-368. Zeszyt 6. CzeIuśĆ-Ćwirtnia. Warszawa 1955, s. 369-443.



Cena zł 25.- Cena zł 25.- Cena zł 13.- Cena zł 13.- Cena zł 13.- Cena zł 13.-



TOM DRUG] Zeszyt 7. Da-Dobrowolny. Warszawa 1956, s. 80. Cena zł 13.- Zeszyt 8. Dobrowolny-Doświadczyć. Warszawa 1956, s. 81-160. Cena zł 13.-



Zeszyt 9. (tomu II zesz. 3.) ukaże się w czerwcu 1957 roku.



;-;p

. ł-.,. .J '. - A+{"'

"-& J"' ,j.V t\



\. ł- (;)\

,cUO o ! 7" \ łg

... J



fft\ Q(),1łl15'"



ł



" ..



.....



l .

.



\ "



...



, <;,



4g



ZAKŁAD IMIENIA OSSOLIŃSKICH WYDAWNICTWO POLSKIEJ AKADEMII NAUK, WROCŁAW - WYDANIE I



Nakład 2.0{)0 egz. Objętość wark. wydawn. 10,15 Ark. druk. 10 (x8) Papier druk. sat. kI. III. 61 X 86, 100 g. (8) Oddano do składania 7. VII. 1956 Podpisano do druku IS. XII. 1956 - druk ukończono w stYCznIU 1957 Cena zł 13.- Zam. 399/56 M-7-16S41 KRAKOWSKA DRUKARNIA NAUKOWA - KRAKÓW. UL. CZAPSKICH 4



DOBROWOLNY



Rvscza 1492 ZapWarsz nr 1727; Jako go gya... nye vderzyl..., gdy gyechal sz lasza swego do- brovolna droga, rnagyancz sz nym poszwy 1496 Zap Warsz nr 1769; Ieslizebi kmiecz kmieczia zabil na drodze dobrowolney albo chocz kądi ynądy (in libera via aut 4bicumque), thedi przi- iaczielie onego zabithego... mayą poprzisiącz mązoboyczą 1498 MacPraw VI 273; Droga dobrowolna ma bicz kazdemu Wislą, Bugiem i Narwią plawiączem....sią (de libera via super fluvio Visla, Bug et ..Narew). Vedlvg stharo- dawnego obiczayv Wislą, Bugiem y Narwią kazdemv mayą bicz dobrowolne plinączemv (fluv; ii Visla, Bug et Narew debent esse omnibus defluentibus liberi) kromia zadnego czla przes wsisthki yazy od poczathkv wiosny alis do Swiąthek ib. 274;--Jacom ja Andrze<je>vy hy Mykolayevy nye bil pomocznykyem, gdy Ja- cuba hy Pyotra byly w dobrovolney gospodze 1458 ZapWarsz nr 1076; Jakom ja Jacuba hy Pyotra nye zbyl anym gyma po krwavey renye zadal na dobrovolnyey gospodze gvalthem ib. nr 1077; Jakom ya nye slupila czelathnyczky Hanni gwalthem na dobrow<o;lnych oploth- kąch anym lupy wszyala 1468 ZapWarsz nr 2927; Non emit duos boves in villa, sed na dobrowolnem targu nesciendo, quod essent furtivi 1399 TPaw IV nIt 6680; Pan woyewoda memu kmeczewi dwa co.na *wsant0 yego kazn0 y yego poslanim na targu dobrowolnem 1400 Piek VI 16; Yacom ya Lauren<tium> nye sbyl na dobrowolnem thargv gwalthem 1454 Zap- Warsz nr 27.0; Jakom ja Pasczkovy nye prze- dal szivego konya na dobrovolnem thargv 1

56 ZapWarsz nr 1055, "'sim. 1471 ZapWarsz nr 1338; Jacom ya Mycolaya nye sbyl na dobrowolnym targu gwaltem samowtor 1463 Czrs s. L; Ivryowszki, qui erat... arestatus... pro homine, quem vulneravit al. vssyekl in stratho foro al. na dobrowolnem thargv 1498 AGZ XVI 287; Admisit sibi recipere hominem Onda in benivoli foro al. na dobrowolnem thargv in Sanok 1499 AGZ XVI 293; Jakom ya na *wogrodzye dobrowolney nye szbilem parobka Daczbogowego... anym onego gwal- tern spolyczkowal 1472 Zap Warsz nr 2972. 3. t. laska wy, życzliwy, przychylny, benevolus, bonus': Laskąvy, dobrovolny beniuolus ca 1500 Erz 13; Jesus smęcił sie jest..., Judaszowi miło- sierdnie sie żałując i świadczył jest, chcąc ji od jego złego umysła *odewzacz, przywodząc na jegoż jawną zgłobę słowy dobrowolnymi Rozm 544. Dobrowolstwo t.upodobanie, benejJlacitum, gra- tia': Pomny naas, gospodne, w dobrowolstwye



Słownik staropolski II



DOBRY



81



lvda twego, nawyedzy naas we zbaweny two- gem (memento nostri, domine, in beneplacito populi tui, visita nos in salutari tu o) FI 105, 4, sin1. Pul. . 5 Dobry j'ormy: n. sg. m. dobry 1399 HubeZb 74, FI I Pro] 7, FI j Pul 72, 1. L06, 1. 110, 10. 118,68, 1423 MPKJ II 302, etc. etc.; f. dobra Gn 183 a, 1428 ZapJ;Varsz nr 300. 329, BZ Gen 1, 4. Tob L2, 8, OrtKa1315, OrtMac 139, 10 Dzial63, XV ex. R XXV 145, etc.; neutr. dobre FI 53, 6, FI i Ppl 51, 9, XV in. JA XXVII 267, 1444 AKPr II s. XIV, Sui 66. 78, 1450 RpKapKr, XV med. R XXII 239, BZ Gen l, 31, etc.; r-ł g. sg. m. dobrego Kśw br 37, ca 1420 R XXIV 15 81,1443 ZapWarsz nr 720,1450 RTH]II nr 293, XV med. MPKJ V 431., BZ II Esdr 8, 58, etc.; f. dobre Gn l a, XV med. R XXII 245; dobrej FI 68, 16, FI i Pul 5, 15, Sui 85, 1450 RTH III nr 293, XV med. R XXII 243, 1454 BiblWarsz 20 1860 II 559, etc.; neutr. dobrego Kśw br 8. 23. bv 37, F/13, 2, F/ i Pul 33" 10, Dek VI, Spow 2. 3, 1403 KsMaz I nr 418, co 1420 R XXIV 79, Sul 34. 90, etc. etc.; -...; d. sg. n1. dobremu De morte w. 416, Rozm 140; neutr. dobremu 25 Kśw br 12. 15. 19, 1449 R XXV 166, Sui 19. 46, XV n1ed. R XXII 238, OrtMac 100, Dzial 37, Rozm 583; r-ł ac. sg. m. dobry 1400 SKJ III 188, 1427 ZapWarsz nr 223, SuI 81, OrtMac 95, De morte w. 151. 411, etc.; dobrego Gn 11 a, .30 1414 JA III 525, 1428 ZapWarsz nr 2837; f. dobrą 1435 ZapWarsz nr 512, Aleksy w. 77, BZ I Esdr 7, 9. Neh 2, 18, OrtKal 143, Ort- Mac 71, De morte w. 356, 1474 Zab 540, NałV 154, Rozm 302. 335; neutr. dobre FI i Pul 35 34, 14. 37, 21. 44, l. 108, 4. 118, 122, 1402 KsMaz I nr 172, 1426 Msza [V s. 315, sim. VI-VIII, etc. etc.: r-ł v. sg. m. dobry Blaż 320, BZ Tob 5, 6, Roznl 408. 731; f. dobra SalveReg 3;

i. sg. m. dobrym 1407 Piek VI 40 329, ca 1428 PF I 487, Sui 35. 40, 1464 AcPosn I 366, etc.; f dobrą 1398 HubeZb 71, 1402 KsMaz [ nr 239, 1444 R XXIII 304, 1446 AKPr VIII a 50., Blaż 321, etc.; neutr. dobrym 1398 Leksz II nr 1130, Fil 06, 9, SuI 27, XV med. 45 R XXII 246, BZ Deut 26, 11, OrtBr VI 371, etc.; dobrem OrtMac 97, Rozm 53; r-ł l. sg. m. (w) dobrem 1399 HubeZb 96; (po) dobrym XV p. post. PulKras 46; f (w) dobrej FI i Pul 50,19, KartŚwidz, XV med. PF IV 595, 50 BZ Gen 15,15, OrtBrRp 75,2, OrtMac 101, Rozm 338; neutr. (w) dobrem FI 102, 5, FI i Pul 85, 16, XV med. R XXII 321, ca 1450 PF IV 569., BZ Deut 28, 11, Dzial44, MPKJ V 133., Roznl 338; (w) dobrym Pul 102,5; 55 r-ł n. pl. nI. dobrzy Gn 11 b. g1. 102 b, 1438 11



82



[)OBR Y



R XXII 355, XV Ined. R XXII 246, BZ Deut I 1,39, OrtMac 97, De l110rte w. 410, 1475 Zap- Maz 102, ete; dobry 1399 Leksz II nr 2417, ROZł11 630; dobre BZ l Reg 19, 4, OrtBrRp 72, 2" 1478 Zap Warsz nr 1207, XV Roczn- 5 Hist II 85; f dobre Gn 2a, 1401 Piek V] 54, OrtZab 530, 1474 ZapWarsz nr 1373, Naw. 103; r--; g. pl. 111. dobrych Gn 12a, XIV ex. Pocz 232, 1427 BihlWarsz 1861 II] 40, 1428 AKPr VIII a 170

XV n1ed. MPKJ V 429, etc.; 10 f. dobrych KŚ}1' cr 31, ca 1420 R XXIV 86, 1441 TYI11Sąd 75, OrtBrRp 76, 2, OrtMac 103, I etc.; neutr. dobrych 1487 Zap Warsz nr 1614; r--; d. pl. In. dobryn1 FI i Pul 124, 4, XV in. R XXV 218, ca 1420 R XXIV 81, Sui 47, 15 XV p. pr. MacDod 102'1 XV I'ned. SKJ V 260, etc.; dobrem De 1110rte w. 414; f dobreITI xv J). post. PF III 288; ł--- ac. pl. 111. dobre Gn I 172a. 178a. b. gl. 42a. 154b, FI i Pul 33,12, I I 1435 Pocz 283, Sui 41, etc.; f. dobre ROZ111 343. I 20 743; neutr. dobra BZ Neh 9, 13; r--; i. pl. 111. dobrymi 1406 Piek VI 305" 1418-23 Roczn- His t XV 53, Sui 47, XV 111ed. R XXII 246, OrtBr VI 365, OrtBrRp 61,2, OrtMac 79. 81, , 1458 Za]} Warsz nr 1034, etc.; dobren1i De I 25 /norte w. 215; j: dobrymi ROZ111 20; r--; I. pl. In. (w) dobrych MJ1 61 a'l 1495 GórsJaz 278: ( (w) dobrych BZ II Par 6,41; neutr. (w) do- brych fI 64, 5, Na

' 63. C0111paral. n. sg. 111. lepszy FI i Pul 83, 10, 30 Aleksy w. 36, BZ lud 11, 25, ROZJ11 111. 326. 476. 733: f: lepsza OrtKal 314

OrtMac 138; neutr. lepsze FI i Pul 62, 4" BZ I Reg 15'1 22: r- g. sg. m. lepszego OrtKa1297, OrtMac 110, Pul 25 arg.; neutr. lepszego XV 111ed. SKJ V 35 262, XV p. post. Kalużn 284, XV p. post. R XXV 182; r--; d. sg. 111. lepszemu BZ IReg 15, 28; r- ac. sg. 111. lepszy 1386 Leksz I nr 26

OrtBr VI 360" OrtBrRp 56, 4, OrtKal 197, OrtMac 32. 59. 71; f lepszą BZ III Reg 21, 2; neutr. lepsze 40 Ks

v bv 37, XV 111ed. R XXII 234, Aleksy w. 34, BZ Num 18,30, OrtBrRp 42, 3

Ort- Kał 30L Ort Mac 26. 48: r--; g. duo 111. lepszu Sui 88 ;

i. duo m. lepszyma Sui 103 ;

n. pl. m. lepszy ] 400 StPPP VIII nr 10425, BZ [11 45 Reg 21, I I ; .f. lepsze BZ Tob 12, 8;

g. pl. 111. lepszych Orl Br VI I 552'1 Ort Br Rp 76, 1, Ort- Mac 35. 102, Rozn1 756; f. lepszych BZ T Reg 15. 15: -..; ac. pl. m. lepsze BZ I I Par 21, 13, 1488 }onfesŚ/] I 16

1495 GórsJaz 277; 50 neutr. lepsze SuI 77. Superlat. n. sg. neutr. nalepsze 1438 R XXII 353;

) g. sg. f nalepszeJ 1471 MPK} V 19; neutr. nalepszego BZ Ex 22, 5; r--; ac. sg. In. najlepszego Gloger; f. nalepszą ROZl11 334;



I)()BR Y



.



""" v. sg. In. nalepszy 1444 R XXIII 308, XV ex. AKLit II] 106; r--; n. pl. 111. nalepszy BZ Nah 3, 10, 1471 MPKJ V 38; I'-..- g. pl. /11. nalepszych BZ II Esdr 8, 86; j: nalepszych XV]). post. MacPam II 351; ---ł ac. ])1. 11'1. nalepsze De 1110rte w. 452; '"'"' i. pl. 111. nalepszymi SuI 100.



Układ



ł. (dobrze czyniący, laska

vy, życzli»'y'l 111i1osierny, przynoszący dobro, SZCZf- Jcie, bonus, beneficus, propitius" . . . 2. (MJyrÓżniający się dodatnio pod ł'vzględenl 1110ralnY111, praM'y, cnotU

'y, bonus, pro- bus

pudicus, iustus

rectus': a. o lu- dziach. b. o ludzkim życiu" postępkach i ich skutkach ........ 3.

dodatnio oceniany

v hierarchii społecz- nej, po

vażany, 111ożny, honeslus, )Jotens, nobilis .. ... . . . 4. (dobrej jako



ci, incorruptus, iustus. in- teger, jortis" idoneus" iucundus' ... 5. (M'laściwy, stosoMJny, odpo}viedni, pro- prius, ratus, debitus, cOlnn10dus' . . . 6. f: po /11yślny, prosper, bealus, COJ1ul1odus' . 7. (okre.

/onej },vartości, certi cuiusdaJ11 pretii, certae utilitatis

virtutis

auctori- tatis, dignitatis' . .. ... 8. tytul grzecznościotvy, adhibetur pro cOlnitalis vel benignitatis appellatione (111i1y, zacny, szanol1'ny, pius, 1110des- tus, probus' . . . . . . I 9. stale połączenia: a. dobra wola aa.

ży- I czlh1vość, benignitas'. bb. (przyzwolenie, zgoda, consensus, approbatio'. b. być dobrej myśli, mieć dobrą myśl r być spo- kojnyn1 pogodny/n,

vesołyn1, Inie(' na- dzieję, qui aequi anin1i, honae spei est'. c. pospolne'l pospolite dobre (dobro pu- bliczne, res pubUca'. d. wolne dobre f! do- bra lenne, bonun1 liberul11, res d0l11ini propria'. e. dobra chorągiew może f!syn1- holiczna chorągie},v, znanlię lennych upra- )vnień

vexillum vel signUJ11 iuris seu be- nejicii liberalis' . f. dobry poniedziałek

poniedzialek, traktol,-,'any zHycząioM'O J}rze

czela{/ź cechol1'ą jako dzień }vol- ny od pracy, dies Lunae, quo opifices cuiusdanl sncietatis nef(otiis vacare COI1- , sueverunl . . . . 10. corruptU/11 pro droby



Znaczenia: l. rdnhr

e czyniący, laSAaH')', życzlił'vy, /11ilosierny, pr

ynoszący dohro, szczę- 55 Iście, bonus, benejicus, propitius': C7akacz b0do



82



S3



85



86



88 89



90



91



91 92



D(}BR Y



yn1ena twego, bo dobre iest (quoniam bonun1 est) w obesrzenu sW0tich twich fi 51, 9, silno Pul; Spowadacz se b0d0 ymenowi twemu, bo iest dobre (quonian1 bonum est, Pul: dobrze) FI 53, 6, silne MW 3a; Kaco dobri Israhel bog (quam bonus Israel deus) tYli1, gisz S0 prawego sercza FI 72, 1, sinl. Pul; Chwalcze gospodna, bo dobry (quoniam bonus)'1 na ,veki lnylo- serdze yego FI 106, l, silne Pul, MW 129a; Dobry ges ty (bonus es tu) a w dobroczy tw<o/gy navczy mY0 prawotam twogym F/118, 68, sin1. Pul; O dobra, o mylo (pro myla), oslodka Marya (o clemens, o pia, o dulcis virgo Maria)! SalveReg 3; Nalepschy stworzi- czielu creator optime 1444 R XXIII 308; Przisly do Ierusalema przes *r0ko dobr0 boga swego nad SOb0 (venit in Jerusalem iuxta n1anum I dei sui bonam super se) BZ I Esdr 7,9; Y vka- zalen1 gym r0k0 boga rrlcgo dobr0, gen gest se mn0 (manun1 dei n1ei, quod esset bona me- cum) BZ Neh 2, 18; Strzeedz raczi, panye..., smysly y wszitki vczinky nasze..., abi... anyolo- ,vie twogi dobrzi nasladowalibi s namy ku zrz0dzenyu nog nasich na drogą pokoia, zbawienia y szcz0szczią MW 16b; O nalepsz) uczesziczeluXVex.AKLitIII 106; Kyedy sz[y]a veschly y zyemye na ymya Splenen..., tamo nye byl nyyeden tako vyerny albo tako dobry, aby yą w svą gospodą przyal Rozm 91: ł--' COJn- parat. z przyimkienl po: Arche1aus... rzekI, yschby tesch chczyal panovacz nad zydowską zyemya. .., slyvbvyącz, ysby po oyczv chczyal bycz lyepschy na nye (promittens, quod patre n1elior omnibus appareret) Rozn1 111. 2. ()vyróżniajqcy się dodatnio pod względenz nl0ralnym, prawy, cnotliwy, bonus, probus, pu- dicus, iustus, rectus': a. o ludziach: F ten tho czasz bylicz SZ0 [k]kroleue sly, allecz nasz Xt mily szafszecz gest gim on dobrego cloueka dal był, genszecz gest ge o gich sloscz kara] byl Gn 11 a; Gakocz dzysza Iudze na them tho suecze czyno, isci SZ0 ony pred luczmy vkaszug0 do- brzy, allecz ony SZ0 pred bodzen1 sly Gn 11 b; Tedy V0CZ f ten tho czasz gedna dobra szona i tesze naboszna gestcy ona byla vmarla Gn l83a; Movimy onego bicz przcszeczczyvego, , gysz... szbyegy chowa a dzely s nymy podro- pyenye, a szle nabithe rzeczy. Taczy nye badą szą mocz mowycz dobrymy, gdysz szą nyerowny dobrym mąszon1 dompnymany (tales non pos- sunt dicere se probos, cum impares probis viris reputentur) Sui 47; Kto swego wszego... czyrzpyenya 11l0CZen iest, teego ya ymaam Zd naylepszego czlowieka G/oger; S więty ge- den. .. myeny wschitky czsnoti, podlug gegosch



[J(JBR Y



83



slowa czlowyek slunye sprawyedliwi a dobri, przes dobre a sprawyedlne vczinky XV med. R XXII 239; Przeto myedzi shn1Y luczmy a do- brimy, yaco swyat stogi, sgoda nygdi nye bi- 5 la any bądze ib. 246; Synowye, ktorzis dzysz dobrzi y zli, nye wyedz0ci dalekosci (filii, qui hodie boni ac mali ignorant distantiam), oni wnid0, a gilu dam zen1Y0 y b0d0 Y0 dzerzecz BZ Deut 1, 39; Wyen1, iszesz ti dobri przede mn0 10 iako angyol boszi (quia bonus es tu in oculis meis sicut angelus dei) BZ 1 Reg 29, 9; "Y sze wszelka nyeczystocz slow y skarade mowy kv swary lyvd przywodzą, przeto od dob- rych (Sui 48: v czsnothlivych) lvdzy mayą bycz 15 o\vszeyky oddalony Dzial 39; Mam mocz nath luczmy dobremy, alye vyaczey nade szlemy De n10rte w. 215; Nye wybyeray, yvnochv, ywnochy z czwdnyma oczyma, alye szlwchay, yestly dobra yesth, czychyma \vchoma XV ex. 20 R XXV 145; A takoż niewierni Żydowie chcieli sie tym wymowić, aby sie przed ludem dobrzy uczynili ROZf11 647; ł--' cOlnparat. z gen.: A gdy szyą ID" szyn narodzyl,... then by1 oczcza barszo lepszy Aleksy w. 36: """ f"'-I W kazdey dobrey 25 duschy sercze szye kv bogv ruschy XV med. p F IV 595; Caritas laszka patiens est czirpIyva yest, bo zadanye slosczy rowną, prosta, dobra dusza noszy XV ex. MacDod 148; t"-" Posnani b0d0 dobrzy medzy sIimy discernentur fideles 30 ab infidelibus Gn gl. 102 b; Dobrze vczyn, gospodne, dobrym a prostego sercza tbenefac, domine, bonis et rectis corde) FI 124, 4, sim. Pul; Zgothowano gest wszem dobrim, a osobno w bodze szczodrim XV in. R XXV 218; Svyati 35 krzyszv,.. . pomosz dobrym spravyedlyvoscz'l a grzeschnym day laszka szw[y]a XV p. pr. MacDod 102; Slowa Ambro

zego kv oblyv- byenyczy o modlytwye dobrych (za'> lyvd (de prece bonorum pro populo) XV n1ed. MPKJ 40 V 429; O dobrego bogatego SZCZ0SCZYY (de bo- ni divitis felicitate) ib. 431; Bo zly chczą bicz tim, czim są, a dobrzi y vczinky, y mową sle nawodzą, bi dobrimi bi1i, slosczi swey prze- stawschi XV nled. R XXII 246; Tho wszythkym 45 dobrem poszpolno, gydv przeth my koszv rowno, bo dobremv malo placzy: acz vmrze" nycz nye straczy De morte w.414-6; Zabyl- bych go był, by go dobrzy nye obronyly 1475 ZapMaz 102; Pomnoszy dobre we sprawyedly- 50 vvosczy 1493 R XXV 234; Ten ps-<alm) po- wyada'l ysze Yezukrista samego wszystka kro- lewstwa zyemye y dobrzy sz nym S0 y będ0 Pul 67 arg.; Mylvyą dobrzy Maria y yey ymyą cząstho myąnyą, na szwe kolana klakayą, 55 naboznye yą pozdrawyayą XV ex. PF V 103; I 1*



34



DOBRY



Mylvyczye nyeprzyaczyelye vasche..., abysczye byly synovye oycza vasego nyebyeskyego, ktory sloncze svoye przepvscza wzchodzycz y na zle, y na dobre (qui solem suum oriri faci1 super bonos et n.alos Mat 5, 45), a daye SVO) descz na prave y nye na prave Rozm 270; Padają dobrzy i padają źli przed bogienl, ale dobry padają na swe oblicze i 1110dlą sie bogu..." ale źli padają wznak Rozrn 630; r--J I'-' t!niepo- szlakołvany, rzetelny, łviarogodny, integer, ho- nestus, cuius fama bona est': Sulyma ne gest slodzegem any sse slodzeysky obchodzyl, ale gest dobry czlek yako gyni 1423 MPK] 11 302; Vstawyamy, abi geden tilko przes poprzy- szązenye sąprzowo o mąszoboystwo był szkaran y skazan, alye tho\varzysze tego tho obwy- nyonego s mązoboystwa y sz ran przes dobre a podobne swyathky mayą szą \vywyescz (per probos et idoneos testes de homicidio et vul- neribus se teneantur expurgare) SuI 4]

Tedy ona moze szarnoszyodmą sz dobrymy ludzmy doswiatczicz, ysz gey tho dzyedzyczstwo przed gayonym szandem wszdano OrtBr Rp 61, 2, sirn. Ort Mac 79; Dobry czlowyek moze szwego nye odzyelonego szyna thako obzalowanego przyszyagą wyyacz Ort Mac 49, sin1. OrtBrRp 42, 4; Thedy then szdrowy thowarys7 wszyal szobą (leg. z sobą) raczcze y gyne dobre ludzy, kthorych byl proszyI k themu, aby sz nym poszly kv łoszu thego thowarzysza yego nye- mocznego ih. 59" sinl. OrtBr_Rp 48

4

Thedy skazano, ysz ma daley pythacz, yako tego ma dokazacz albo dowyescz. Tedy szkazano, ysz ma szamoszyodm sz dobrymy *ludrny ib. 81, sinI. OrtBr VI 3ó5; Powod szapyerzow

i" prze bog y prze dobry lud (OrtBr Rp 71, 1: prze dobre ludzy) odpusczy przyszyągy ib. 95; Gdyby człowyek osządzon na szmyercz.. ., yakokolwyek odproszon..., mayaly tesz gynny dobrzy ludzye (OrtBrRj7 72,2: gyne dobre ludze) thakyego czlowyeka v radzyecz albo v myasta uproszycz? ib. 97: Gyedna nye- wyastha po szmyerczy SZ\Nego maza vrodzyla dzyeczyą, a tho myeny sz oszmya gynnych dobrych nyewyasth (OrlBrRJ) 76, 2: z oszmya gynych dohrych... nyewyastalny), ysz tho dzye- czyą było zywo. asz ye krzczono ib. 103; Wysnawam" ysz byl y yest dobrym a vczływyrrl czlowyekem 1464 AcPosn I 366; Jakom ya przy- szchethwschy \v dom kxandza pyssarzow gwal- them, nye groszylem lnv... anym mowy] gem" szłych y nyevczczyvych szlow przeth dobrymi łud7nlY..., kthore wschithky yawni sza thym dobrym łudząm, czo przi them byli 1470 Zap- J;J/orsz nr 3007; Jacobus... za poczestnego,



DOBRY



czsnego, od zadnego wszadnem zawodze po- desrzany, ani yest nales0n y prze dobri luth... za tagego myan, dzirsan y chowan 1474 Zab 540. 5 b. o ludzkinl życiu, poslępkach i ich skutkach: Leniu iesc Cli vstanu cynich casdego skutka dobrego KŚl1' br 37; Varugmis SZ0 g(rz)echa tako, gako boszy V0sza, a strogmy skuthky dobre, gakobichom presz ne nasziim duszam 10 otrzymaly sbauene Gn 172a; Takescy by fsythcy pralacy me]ibycb0 ony strogich tby to dobre vcinky sV0tego Potra Gn 178 a; Dzathky mile, yszebiscze vi tho dobrze vedzely, iscy Gabriel angol chvalicz on sV0thego Gana 15 prze gego velike skuthky dobre Gn 178 b; Pre skvtky dobre per bonam operacionem Gn g1. 42 a; *Wirzignolo iest sercze moie sIowo dobre (eructavit cor lneum verbum bonum), powadam ia dzala 1110ia krolowi FI 44" l, sin1. Pul; To 20 gesc przez dostatek dobrich skutko" w XIV ex. Pocz 232; A gdysz S0 prziwyedzony (sc. niewiasty), rzekł gym s0dza: Takosz Vv 1 Y dobro rzeCZ0 molwY0cZ zdradzilyscye mye B/aż 321; Sprawyedliwoscz tu rzeczona, bidlenye dobre 25 a swyąte XV n1ed. R XXII 239; Czlowyek słunye sprawyedliwi a dobri, przes dobre a sprawyedłne vczinky ib.; Ku dobrym skuth- kom ad bona opera XV lned. SIGI V 260; Tayemna zloscz dobra n rzeczan przycrita dolus 30 secundllnl Papiam est oculta malicia, laudis sermonibus cldornata ca 1450 PF IV 574; Nye zgrzeszay krolyv nad swim sIug0 Dauidem, bo gest przecyw tobye nye zgrzesziI, a gego vczinki tobye dobre S0 barzo (et opera eius bona sunt 35 tibi valde) BZ I Reg 19. 4; Przes dobre per bonum opus 1461-7 A5erln 322 v

Dobrzy mnyschzy szya nye boyv, kthorzy zyvoth dobry mayv De 1110rte w. 411; Thwoya mądroszcz y cznoth wszythkych napelnyenye, w pokorze 40 y w dobrych vczynkoch poszylenye Abigayl, pany mądra, znamyonowala MW 61 a; Ten psalm powyada" yze Xr zborowy swemu nepo- wynnoszsz lyepszego zywota vstawyl Pu/25 arg.; Vczym (pro vczyni) myc... vsthawyczna w do- 45 brych dzyelyech az do Inego skonanya y skon- czenya NałV 63; Cunl vi ta irreprehen,;ibili do- brym zywothern XV p. post. R XXV 178; Jesu, , raczy myą wyszłuchacz" a dar rady dobrey my dacz, bych szyą dobrych rzeczy dzyerszal, 50 a szlych rzeczy szyą wyaroval ca 1500 SprTN H V 18; Jesus wiele znamion i dobrych uczynkow wam uczynił Rozn1 811; O dobry uczynek cię nie kamienlljem, ale o uwłoczstwo czci boskiej Rozln 838; r--J dobre słowo, dobra wiara 55 C"nieposzlako1vana opinio, hono .fan1a": SkazvgenlY



DOBRY



thake rzeczy przyszągą £anowy wlozycz. le acz przeth thym byl dobrego slowa (si alias fuerit bonae fanlae, D=ial 22: aczby lan nye byl pyrwey porvszon we czczy), na oczysczenye nlyenyączemv, esz wlostny swoy myod byl nosyl l.5)ul 34; Dobr0 vyar0 nathyszacz (leg. nad tysiąc) s]oth1ch czystego slotlla y sprave- dlivey vagy vo]alby y vo]j l474 Zab 540; ro-'

dobre cdobre uczynki, recto, illsta facta' : Pospey S0 v l / epsze z do brego Kśw br 8; Sed0cy S0, giz S0 k dobrenll1 ob]enai0, ]e- Z0CY S0, giz S0 li / e z) lem cohai0 Kś'rv br 12, sim. ib. br 15; A togodla, iz <boga nie chcą u- ź' rech, k dobrelTIu vstac S0 oblenai0 Kś«' br 19; Surge stadIa (leg. z stadła) gresnego, propera u lepse s dobrego KŚłV bv 37; Ne iest, kto bi vczinil dobrego (non est, qui faciat bonum, Pul : dobre), ne iest asz do iednego FI 13, 2; Odplaczali S0 mne zlim za dobre (retribuebant mihi mai a pro bonis) FI 34, 14, sin1. Pul; Ne- przyaczelowe wem mogi sziwi S0..., gisz to odp]aczai0 zIe za d9bre (qui retribuunt mala pro bonis) FI 37, 21, sin1. Pul; Vczin se *mno znam0 w dobrem (fac mecum signum in" bo- nUIn), aby widzely, gisz me nenasrzeli FI 85, 16, siln. Pul; Genzsze napelnyl w dobrem (Pul: w dobrym) zh0dost tWOY0 (qui replet in bonis desiderium tuum), otnowy sze yako orlowy Inlocjoscz twoya FI 102,5; Y poloszy]y S0 przeczywo mne z1e za dobre (et posuerunt ad- versum me mala pro bonis) y nenazr/z)ene za my]owane moye FI 108

4, sinI. Pul; Kai0 sse teze.. izem sse dopusczil sedm smertnich grzechow... dopusczenym zlego, opusczenym dobrego Spow 2;. Davam szya vynyen bogv wszechmogocemv s pyączy szmyslow czyala mego grzessnego, czonl szgrzessyl..., vyele do- brego opvsczayvcz SpOlV 3; Acz dobrego szthricharzowe b0dzecze si boni emulatores fueritis ca 1420 R XXIV 79; Przyparczy kv dobremv bywamy 1449 R XXV 166; Tha szaloscz gest laska bosza, yąsch ma kto ssylną o z10scz, yasch syą przigodzila, albo o dobre, gesch schodzi XV med. R XXII 237; Ten ządzą ma ku dobrenlu, gimsze bi owo z1e dopusczone yusz nadązil ib. 238; A takosch geno dobre drugye rodzi, yaco y grzech geden w drugy wwodzi ib. 239; Gorzkye nye chcze ny mosze bicz s10tkym., prosczye mowyącz byale czarnim, a z1e dobrilTI ib. 246; Quid iubet seu vult pater noster, ut... in bono procedamus. .. v1g. aby- chom... w dobrem pospyszzhaly ib. 321; Provi- dentes bono meycze opatrnoscz w d[r]obrem (providentes bona non tantum coram deo., sed etiam coram omnibus hominibus Rom 12,



()()BR Y



ss



17) ca 1450 PF IV 569: Y wiwyodl pan bog s prochu wszelkye drzewo krasne... a tesze drzewo szywota w poszrzod raya, a drzewo wswedzenya dobrego i slego (lignumque scien- 5 tiae boni et Lnali) BZ Gen 2, 9; Y vczynyl pan bog Adamowy a gego szenye suknye koszane., a obIek ge y rzekI: Owa tocz Adam iako geden z nas vczynyon gest, wyedz0cz dobre y zle (sciens bonum et malum) BZ Gen 3, 22; Skv- 10 sonym v dobrem exercitaris (war. kal.: sku- schonymy dobrze exercitatis, postea autem fruc- tum pacatissimum exercitatis per eam reddet iustitiae Hebr 12, 11) MPKJ V 133; K[k]torzi dobree czini1i, poydą w ziwot wieczny (et qui 15 bona egerunt, ibunt in vitam aeternam Ath 39), ale ktorzi zlee, w ogen wieczny MW 114a; Ten ps<a1m/ powyada.. yze Xpus zloszczy karze y oprawya szyercza lyudzka w dobre Pul 38 arg.; Yal ym takyesch dzyekovacz, czo yemv 20 szą dobrego czynyIy Rozm l17; Ten Iozephovy, ob]yvbyenczv Marye, vyelye dobrego czynyl Rozm 134;. Czemu mię bijesz a wracasz złe za dobre? Rozn1 683; ł-- Pre szawady dyab]a przeklatego by ch wam mogl Pysma swathego 25 powyedacz czo dobrego 1450 MacDod 120; Odpovyedzyal Natanael: Z Nazareta moze nye- czo dobrego bycz? Jakoby vzgardzywschy tern mystrzem y rzekI., czvsz nye moze tam stą.d nycz dobrego bycz. AIbosz tesch mozem tako 30 czyscz: z Nazareta moze czo dobrego bycz Rozn1 214; ł--' O gemze pise sU0ti Lucas:... Slepy, bo na b0d0ce dobro ne g]cdal..., (że- brzący., bo u sie"be nics dobre(g)o ne ymal Kśw br 23; Thako dobro, ysz nyczesz lepschego 35 quaIe bonum, quo nihil est melius XV n1ed. SKJ V 262; Nycz mj ne slvszche dobrego nil decet eum 1466 R XXII 26; Ve mnye nadzney yest szwyadeczthwo tego..... bomczy w szobye nye nalyazla nycz dobrego, yedno grzechy od 40 porodzenya szwego Naw 88; Oczyszczy nasze szamnyenye, w ktotern nyczey dobrego nye XV p. post R XIX 97. 3. cdodatnio oceniany w hierarchii spolecznej.. poważany., możny, honestus, potens, 110bilis': 45 Jacub Cotovieszki ne uczeka] zaY0czski s tego pobicza za Odr0 nepoczeslywe, ale Y0th po- czesliwe" yako na dobrego przislusza 1414JA III 525; Gdi kto komu przigany..., tegdi on, komu prziganyono., swoye wlodiczstwo ma do- 50 wyescz, stawyancz s wlostnego rodu dwu le- pschu i starschu a se dwu rodu dwu lepschu, tho yest s kaszdego rodu dwu powyescz ma na swyadeczstwo (ex tunc debet statuere ex sua genealogia duos potentiores et seniores et de 55 duabus genealogiis alienis de qualibet geneaIo-



6



DOBRY



gia duos potentiores produeere debebit) Sui 88; Mi, Ian, z bozey nlylosczy starschi xancz mazo- wessky etc., po spolu s naschymy slyachcziczj nalepschimy (cum nostris nobilibu

)... vstawya- mi Su/IOO; Kyedikolikrocz... slyachczicz w yego slyachczye. .. bilbi sesromoczon..., ten sesromo- czoni. . . dwyema swyatkoma lepschima albo snamyenytsehima i starschima swąn schlyach- tha... doswyathczi (per duo s testes de quolibet eorum potiores et seniores suam nobi1itatem... 10 approbabit) Sui I 03; Ta *panya Hanka nye op- chodzyla sza nysz0dna sl0 [s]rzecz0, my vyemy y k szwey dyszy byerzemy, yszc yest dobrego oc- cza y dobrey macz(e' rze 1450 R1"H III nr 293; y vczinyly myesczanye gego y vrodzenszi a Iep- 15 szi (fecerunt ergo cives eius maiores na tu et opti- mates), gysz bidlyly s nym w myescye, iako gYlTI przikazala Gezabel BZ III Reg 21,11; Dzatki gego zbyti S0 na pocz0tce wszech drog. . . a wszitci gego nalepszi sp0tany 800 w p0ta 20 (et omnes optimates eius confixi sunt in com- pedibus) BZ Nah 3

lO; Then przepadl myeszky wyelkyerz... szeszcz y XXX szelagow, albo yako kthory wyelkyerz od radzyecz y lepszych myesczan... gesth... uchwdlon OrtMac 35, sinI. 25 OrtBr VII 552; Boze, scha go poszaluy, czIo- wyeka dobrego, ysze thako marnye *szczeld od nyerownya szwogyego Tęcz w. 4; NaIepsy incIyti (incIyti, IsraeI, super montes tuos inter- fecti sunt II Reg 1, 19) 1471 MPKJ V 38; 30 ł-".I Franczek yachal se cztirmi tako dobrimi, yaco sam, a se trzemi podleyszimi na Miczcow0 dzedzin0 gwaltem 1406 Piek VI 305; Marcin yachal na m0 dzedzin0 s tako dobrim, iaco sam, a s trecim podleszim y szabil mego *dczloweka 35 1407 Piek VI 329; Maczey Yaroczsky nye dal samopyanth tako dobrymi, yako sam,... dze- wyanczy ran... Pyotrowy 1418-23 Roczn- Hist XV 53; Tego na nye szaluyą, gdzesz we cztyrzista chlopow y we *dwonnoscze y w oszmy 40 *sluchcziczow tako dobrich, yako sam, wyyali z umislem y są yachali ną dzedziną 1427 Bibl- Warsz 1861 III 40; Sborowsky swym poczan- thkem se dwemanacz tako dobrych" yako sam, pomocznikow... SedlTI ran krwawych... 45 Mikolayowy zadal 1428 AKPr VIII a 170; Yakom ya na Pyotrow dom samotrzecz tak z dobrimy, jakom sam, nye byegal z ostra bronya gwalthem 1458 ZapWarsz nr 1034; Jan Jacca nye rosmyothaI plothow gwaItem 50 samoschosth tako dobrimi, iako sam 1466 Czrs s. LXXXIV; Jako ssinowye mogy, Girzik i Pelka, sse dwyema slu7ebnykonla sswima thako dobrimi, iako ssami,... ludzi pana Wocze- chovich. .. na dobrovolney drodze nye gymali ! 55



DOBRY



1468 TYlnSąd 163;

conlparat. z gen.: Ale czso pan bog nasz WYCY0scza odzerszal, do- stanye SY0 k naszemu gymyenyv. Gedno snadz, acz gesz lepszi Balacha, sina Sefor, kroIya s I moabskego (nisi forte melior es Balac, filio Sephor, rege Moab) BZ lud ł 1, 25; -..; conlparat. I ze spójnikieJl1 niż: Nye sskazny (pro sskazuy) thy, nyechac7 szkazuj0 Jepschi, nyszess ty 1400 StPPP VIII nr 10425. 4. t dobrej jako.

ci, incorruptus, iustus.. integer, fortis, idoneus, iUCUlldus': Bo deuicha Maria az pelusek dobrih / w jego narodzeni ne ymala, a togodla gy ue zle hustky ogar(nęła' Kśłt' er 31; MaI dacz czso lepszi zrze (biec> 1386 Leksz I nr 26; Iaco mne Wislaw slubil d\o)bre drzewo dacz 1402 KsM az I nr 172: Bo z \vczena m0drego dobywaY0 czczy y chleba dobrego ca 1420 R XXIV 81; Lepak przyrownano yeszth c[z]upczowi szukayoczemu dobrich per] (iterunl sinlile est regnum coelorum homini negotiatori, q uaerenti bonas margaritas Mat 13, 45) ib. 86; Jako mne vinouath Stanislavv dwadzescye gro- szy za yastrab albo dobri crogulecz 1427 Zap- Warsz nr 223; lacom ya nye slubil Swanschcowi za dobrego wolv ani mi go w czas \vraczal 1428 Zap Warsz nr 2837; Jacosz pan starosta za- lowal oth krolya

yszebych ya wnosI pyenyądze falschowne w gego myasto Poznan..., kthoresz pyenyądze są gemu wraczony, a on gynne dobre pyenyądze za nye dawal 1435 Pocz 283; Debet dare stipitem apum bonu m al. vIny pczol dobrych 1441 Tyn1Sąd 75; Czastokrocz obykl0 szą przygadzacz.. ysze slachczyczy albo tesz pospoliczy lvdze w dobry lasz albo w gay, rze- czony zapvstha, czykole vmyslnye wszethwszy, albo sz przithczey pozarem zaszgą Sul 81; Optima nacrassze, id est barso dobre XV Ined. R XXIV 361; Vszrzal bog szwyatloszcz, ysze gest dobra (et vidit deus lucern, quod esset bona) BZ Gen I, 4; l uszrzal bog wszitko

czsosz bij stworzył, a to wszitko gest barzo dobre (et erant valde bona) BZ Gen 1, 31; Lyvd nye chcyal pogubycz lepszich owyecz a dobitcz0t (pepercit enilTI populus melioribus ovibus et armentis).. abi bili obyatowani panu bogu twemu BZ l Reg 15, 15; Day my wynnycz0 SW0..., a dam tobye za nY0 Y/ynnYCZ0 Iepsz0 (dabo- q ue tibi pro ea vineam l11cliorem), a gestlycz SY0 podobnyey zda, danl cy szrzebra, zacz stoy BZ II] Reg 2],2; A kdiszem odvazil) oddalem srzebra pY0czdzesY0t a sto lybr... a sS0dow nl0sY0znich z dobrego kowu... XfI (tradidi... vasa aerea de bono aeramento splen- dentia duodecim) BZ ]f Esdr 8,58; Nye szu- kaycye myru s nymy myecz po wszitki cZdsi,



f)OBR y



abiscye rozmogszi SY0 poziwaly nalepszich vzitkow tey zemye (ut invaIescentes manducetis optima terrae) BZ I r Esdr 8, 86; Gdy woyth szyedzy na gaynem szandze..., [l]kto gemy prze- padnye, ten ma gyelTIU pokupycz osszm sz e' la- gow pospoInych dobrych gydaczych pyąnyadzy OrtKa1200; Gdy ktho od wasz przyszyasznykow - chcze ku *szwyadeczthwo o wszdanye roley..., yako wyełye nlaczye wszyacz za tho... thych pyenyądzy, czyIy gynnych lepszych mamy wszącz za thakye tho szwyadeczthwo ? OrtMac 102.. sim. OrtBrRjJ 76, l; ,G)dysz geden kroI gest, gedno prawo i gedna moneta we wszytkyem krolew- st\vye nla bycz, ktora Lna bycz wyeczna y dobra w wadze (quae sit perpetua et bona in valore) Dział 63; Kon... strzelczy srzedny, dobri 1471 GórsJaz 282; Schamostrel dobri 1471 Górs- Piech 220; Nalepsey mirry prime mirre (sume tibi aromata : primae myrrhae et electae q uin- gentos siclos Ex 30, 23) 1471 M'PKJ V 19; Item plaszcz brunathny barzo szukna dobrego 1493 PF IV 663; Pan Wyssyel vkazal cztherzy konye... Lyepsye zosthawyl shobye. . ., a mastho thych, czo podIyeyshych pozIał cztherzy do domv 1495 GórsJaz 277; Vkazal ssye n[y]a cztherzech konyech dobrych w zbroy kopy- nyczey ib. 278: Co nalepsich rzeczy nie mass łhu XV p. post. MacPanl II 351; Dobrem pothporam XV p. post. PF III 288; A przetho vszelkne drzevo, chtore nye czyny ovocza do- brego, bądzye vyczyatho a v ogyen bądzye wpvsczono (omnis ergo arbor.. quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mit- tetur Mat 3, 10) EwZam 298, sinl. Rozm 178; Oretur deum,... aby... raczyl... dacz nam... dobre povyetrze XV ex. SKJ 1 148; Debet iurare.. quomodo boni equi fuerunt al. yako dobr[y]e byIy XV RocznHist II 85; Ruta etc., dobre zyele, czysczy oczy barzo vyelye ca 1500 Erz 13; Takosch vschelkye dobre drzeuo rodzy dobre ovocze (sic omnis arbor bona fructus bonos facit Mat 7, 17) Roznl 283; A drugye (sc. nasienie) padło na dobrą zyemye (alia autem ceciderunt in terram bonam Mat 13, 8), a dalo nyektore ovocz stokrocz vyeczey ROZ/11 335; Alye ktore naszyenye padlo na kamyenye, tocz yest ten, ktory slucha sI owa bozego a nathychmyast ge przyymye sz veszelym.. a ny ma w sobye maczycze, to czvsch dobrego fundanlentv albo zalozenya ROZl11 338; Alye then, ktory szyal na dobrey zyemy (qui vero in terram bonam semin3tus est Mat 13, 23), tho yest ten.. ktory slucha slowa bozego a rozvmye Rozm 338 ; Przyklad o dobrem naszyenyv psenycznym svyąthy Maczyey pysze



OOBR Y



'8,7



v kxyągach svoych ROZl11 338; Tesch podobno krolewsthwo nyebyeskye szyeczy..., a yako yvsch bądzye napelnyona ryb, vyczyegnawschy na brzeg szyedzącz y vybraly dobre w svoye 5 sądy, a zle precz pvsczyly (elegerunt bonos in vasa, maIos autem foras miserunt Mat 13, 48) Rozn1 343; ł---' r--; A gdy szyą mv szyn narodzyl, then szyą w lepsze przygodzyl Aleksy w. 34

Aczbi kto vraszyl rolY0... a puszczylby do- lO bitcZ00 swe, abi spasl czudze, czsosz bi koIy myal na polyu swem nalepszego (Kalużn 284: czo lepszego ma na sz\vey roly)..., za szkod0 podlug sgodzenya maa nawroczycz (quidquid optimum habuerit in agro suo..., pro dam- lS I ni aestinlatione restituet) BZ Ex 22. 5;

Wschythko.. panye, zawszdy dobre (Msza III: dobraa) sthwarzasch (omnia, domine, semper bona creas) 1426 Msza IV s. 315, sim. VI-VIII; Odisz przecziste y wszitko lepsze offyerowacz 20 b0dzecze z dzesY0tkow (si praeclara et meliora quaeque obtuleritis ex decimis), policzono wam b0dze, iakobiscze s gvmna i z liszicz dali pir- we vrodi BZ Num 18, 30;

o ludziach: f\1alo takich kaplanof nadze,. .. chosbycz ony kro- 25 le... o gich sloscz karały..., sznamo tego gest, ysczy SZ0 dobrzy kroleue..... allecz kasznodzege SZ0 sly pres to, ysczy ony o gich sloscz ne szmeg0 karacz ge Gn 11 b; Vibirag0 m0drzy ludze dobre rzemeslniky ku robocze sicut eligi 30 solent artifices ad operandum Gn gl. 154 b; Wsszem dobrin1 zacony (pro zacom (żakom') sszłussza szwego myssztrza czczicz ca 1420 R XXIV 81 ; Estote... hospitales..., vnusq uisque sic<uf acceperit graciam, in a1terum illam ad- 35 ministrantes sicut boni dispensatores, dob ,r'>zy da wcze, multiformis gracie dei (I Pet 4, 10) 1438 R XXII 355; O Jeruzalem.. Jeruzalem, i s Brzesczym, by tho vyedzalo, they by dobrey druzyny plakal0 1454 BiblWarsz 1860 II 559; 40 Y plebany sz myaszv szyyv, ysz tho barszo pywo pyyv..., dobre kupcze, roszthocharze, wszythky moya kosza skarze De morte w. 275: Zalybych wszethl thwey moczy, gdybych sthrzekl ve thnye y w noczy, temv bych vczynyl 45 wrosza y postavyl dobra sthrosza ib. w. 356; Dobrzy mnyschzy szya nye boyv, kthorzy zyvoth dobry mayv ib. w. 410; Ten ps<'alm'> powyada.. yze Xpus pastyrz dobry owcze swoye w wyekuge odpoczywanye wwodzy y roskosz0 bostwa 50 y człowecztwa zywy Pul 94 arg. ; Verbum Polonorum : dobra yedza po dobrym panye XV p. post. PulKras 46; Mey dzyeke, slugo dobry albo vyerny (euge, bone serve Luc 19.. 17).. yzesz v malye byl vyerny, bądzyesch myal mocz 55 nad dzyeszyeczyą myast Roznl 408; Myty Tesus



88



L)()BR Y



mynyl szye dobrym pastyrzenl, ysch swa dvschą chczyal dacz za szve owcze ROZ111 426; Wybierzecie wy mężow lepszych a mocniejszych dwanaście, dajcież im dzierżeć chorągwie ROZl1l 756; --.; o pojęciach abstrakcyjnych: Iaco pra- ve Jasek czirsi czeczin0 sesnascze lath w do- brem pocoyu 1399 HubeZb 96; Ode wszech grzechow trozka iest. Swar dobri powszedni iest (rixatio bona quotidiana est) FI] Prol 7; Rozum dobry czyn0czym gy (intellectus bonus omnibus facientibus eum), chwal<e/ne gego przebywa na wek weko< m FilIO, 10, silne Pul; lan Iann0 wiposzaszil... P0CZ0 cop za swego dobrego sdrowa 1403 KsMaz I nr 418: Matura deliberacioi1e z dobryn1 *roszumen ca 1428 PF I 487; W (sz)yelkye danye nalepsze albo nagorsze omne datum optimum (Jac 1, 17) ]438 R XXII 353; Epitaphium Laskarij archiepiscopi Gnez- nensis:... Suplex Lascarius... corde quoque ore bo1ismus samnyena dobrego, czy ch y XV p. pr. R XVI 326; Thegodlya oboyey stronye obezrzeecz ch (c

ąnC2;, abi przerzeczonym oby- czayem pozwany z dobrym rozmyslenym a z rostropnosczą na zzalobi othpowyedzely (cum bona deJiberatione et discretione proposi- tis respondeant, Dzial 15: dobre a dluge ymyeli rozmyslenye na odpowiadanye przed sadem)...) wstawyami Sui 27; Uczeczmy syą do boga..., yschby gy (sc. dar' Ducha św.) nam raczy l szeslacz. .. mnye na dobre vymovyenye, a wam na pylne sluchanye XV med. MacDod 35; Kyedy kroL.. kogo przed szwymy ludzmy y sz gych dobrym (OrtMac 97: dobrem) omyszlenym y rada oszandzy ku szmyerczy OrtBr VI. 371; Ktho yesth *przyszyasznekyem y przyszyagl ku praw (leg. prawu), ten moze podlug szwego lepszego roszumu y pyszma naydz ortel y wyrzecz na szwą przyszyągą OrtMac 110, sim. OrtKa1297; Moya szyosztra... mey zenye... trzeczy dzyen przed... szmyerczya klucze... dala sz dobrey pamyączy OrtMac 134, sim. OrtKal 311; Dobrey vrody bone indolis (vidensque Salomon adolescentem bonae in- dolis et industrium, constituerat eum praefec- tum super tributa universae domus Joseph III Reg 11,28) 1471 MPKJ V 44; Poczynaya szye modlythwy vyelmy dobre Naw 103; Myly Jezv, laska my day, bych thobye dobra modla dala Naw 154; Quodsi probabiliorem sentenciam de his, quos usque modo asz dothichmyasth [I]lepszego doswathczenya colinlus, protuleris XV p. post. R XXV 182; Raczy my dacz roszvm dobry, thwą mylosczyą oszwyeczony ca 1500 SprTNW V 18; K czemv mysly przylozyla, barzo rychlo szyą navczyla, bo byJa barzo



DOBRY



sylno myslyva a dobrego przyrodzenya Roznl 17; Podlvg tego, yako bog wschechmogaczy okraszyl yą" dobrymy cznotamy blogoslavyl, takyesch ya przyrodzona nadobnosczyą okraszyl ROZl11 5 20; O nyepokalana dzyevycze Marya, czyebye bog okraszyl przeslycznymy cznotamy y dobry- my statky (innumeris... virtutibus et moribus pulchris) ROZln 23; Bo s takymy czyny nygdy nye przydzyesch kv dobremv konyczv, alye 10 nądzna a zlą smyerczyą vmrzesz ROZ/11 140; ł-- ł--' tSlnaczny, boni saporis, suavis': Obyad bil dobri vczinyon w domu Thobyasovye (fac- tum esset prandium bonum in domo Tobiae) BZ Tob 2, l; Vindemia desecata vlg. vino vstale 15 dobre 1456 R XXXIII 182; Dalbych dobry colacz vpyecz, bych mogl przeth toby vczyecz De fJ10rte w. 151; Kyedy mnych na konyv szkacze, nye veszrzalby na nalepsze kolacze ib. w. .452; Tn Jaroczino bibent dobre pywo 20 XV p. post. MacPani II 350; Vszelkny czlovyek napyrvey dobre vino dava, a gdy szyą spygya, thedy tho, czo podlyeysze yest. Alye thy scho- valesz dobre vino asz dothad (omnis homo pri- mum bonum vinum ponit et cun1 inebriati fuerint, 25 tunc id, quod deterius est; tu autem servasti bonum vinum usque adhuc Jo 2, 10) EwZam 303, siln. Roznl 209; Vschlyschacz to myly Yesus od svey matky, vzyal trochą maky y starl z voda, y vpusczyl v oną karmya, byla na- 30 thychmyast slotka a dobrey vonye Rozln 122;

ł--'

dlugi, longus, 111aturus': A ti potem poydzesz ku oczczom swim w pokoy, a b0dzesz pogrzebyon w dobrey staroszczy (tu autem ibis ad patres tuos in pace sepultus in senectu- 35 te bona) BZ Gen 15, 15; Vschlyschawschy to nyevyasta. .. dala odpoczyvanye mylemv Krys- tvszovy w svem domy a myeskal tamo lesus dobrą chvyłą Roznl 302; Pil at nie doczekał od powiedzenia. . ., co by prawda była..., bo to 40 pytanie potrzebowało ku naprawieniu dobrego czasu Rozm 787. 5. t

'i'laściwy, stosowny, odpowiedni, proprius, ratus, debitus, commodus' : Czso pan Jan cho- r0sze *czodzal na sswem boru Micolaga Pro- 45 czinskego., tho uczinil s dobrim prawem 1398 Leksz II nr 1130; lako wedz0 y szwatcz0, eze cso Dobegnew... list pokazal, yest dobri y po prawu sZ0du wyszedł 1399 HubeZb 74; V0CZCY ony byuag0 slachethny a dobrich obyczagof 50 napełneny Gn 12a; Chczemy, abi ten, oth kogo wyszla kląthwa, dobrim obiczayem (Dzial 23: pod dobrym rąkoyemstwem), tho yest s dostha- czeczną przisząsną alybo rąkogemską pewnosczą o stanyv kv praw (leg. prawu)... bil vpomyenyon ss I (debito modo, scilicet cum sufficienti cautione



Df}BR Y



iuratoria vel fideiussoria de parendo... requira- tur) SuI 35; Herman, trzeczi brath" o nyektho- re mlyna[na]rzowy dowynyenya... obyczayem dobrym rzeczonego mlynarza sząndzicz przy- kazal (debito modo ipsum molendinatorem iudi- care praecepit) SuI 40; Tho capitulum dobre gest, a przetho moze stacz w pirwych kszągach ...poth rvbricą o rąkoyemwsthwye SuI 66; Poth- komorze nasz tego, gen lepsze snamyona a sznalnyenythsze albo kopcze vkaze (qui me- liora signa et notabiliora seu scopulos osten- derit)..., powynyen bądze a ma przypvsczycz kv szwyathczenyv SuI 77; Dobre y radne szą wydzy (bonum et consultum videretur), aby sądza y pothsądek na malich rokoch, ked) mogą, szedzely SuI 78; Na lepsche textu zrozu- 111yenye ma bicz to wyedzyano XV Ined. R XXII 234; Na gor0 Synay sst0pylesz z nyeba a movy- lesz s nymy, a dajesz gym s0di prave... y przi- kazanya dobra (et dedisti eis... praecepta bona) BZ Neh 9, 13; Gdyby v thei dzye\vky były dzyeczy, synowye, mayaly takye dobre prawo ku przerzeczoney sbrogy... abo (pro yako) brath tego vmarlego? OrtKal 195" sin1. Ort- Mac 31; Then artel, czo gy nalaszl przysząsny k, ten ya lagyą... y proszą lawycze, abysz (pro abych) mogl lepszy ortel wyrzecz ib. 197, sinI. OrtMac 32; Pytham prawa, mamIy lepsze prawo k themv gymyenyv, gdysz ona mnye przed gaynym sandem. .. gey gymyenye wszdala pyr- wey, nyszly gego zona szostala? ib. 301, sim. OrtMac 26; Yakokolwyek szthary obyczay da- wnego prawa badzye odmyenyon w lepszy obyczay, thako wszdy muszy oszthacz, czo sządzono stharym obyczagyem OrtMac 59" sin1. OrtBr VI 360; Ten orthe] layal tey panyey rzecznyk y chcze lepszy wyrzecz albo naydz ib. 71, sin1. OrtBrRp 56, 4; Bo z

zlego do- radzenya rada nyeprzyazny przyczyna pocho- dzy, a z dobrey rady rzadko chwaIa bywa (quo- niam facilius de malo exitu consilii redargutio sequitur quam de bono Iaus) XV p. post. R I s. XLIII; Jesu, raczy myą wyszluchacz a dar rady dobrey my dacz ca 1500 SprTN U V 18; Wstał jeden fałszywy świadecznik i rzekł:... Kiedy sędzię nadamy., najdzieć dobre rzeczy przeciw jemu, iżci ji osądzi Rozm 743; '"'-' cOlnparat. ze spójnikiem niżli: Ktho ma lepsze prawo k thym dzyeczyam nyszly moya zona? OrtMac 48, sim. OrtBrRp 42, 3; r--..l '"'-' (prawo- wity, /egitimus': Gdi... wlodika nyecziyąn dzyew- kąn dobrego lozaa albo przirodzonąn slyach- czyankąn... prziyaczyelyewy w zonąn bi pra\vąn vidal (si... miles alicuius filiam legitimam vel cognatam nobilem... suo... amico praesentin1 Słownik staropolski II



DOBRY



g9



in uxorem legitimam tradiderit), tegdi... s gy- myenya wlostnego yąn vipossazi Sui 90; Gego przyrodzeny mowya, on yesth dobrego uro- dzenya (OrtBr Rp 29, 4: dobrze vrodzon), tho 5 yesth z malzensthwa OrtMac 27; Marczyn w odpowyedzy Wawrzynczowy przygany l rze- kącz, yszby nye byl od dobrey maczerze (SuI 41 : ysz... nye bil s prawego loza abo s maIzenstwa) porodzony (q uod. . . non fuerit de legitimo 10 thoro sive matrimonio procreatus) Dzial 31. 6. (p0I11yś/ny, pros per, beatus, C0I111110dus': Isze gakocz dzysza dobre vestczy y dobre nouiny SZ0CZ bily ony thiln tho vern .y)m xpianom przyneszony Gn 2a; Ktori iest czlo- 15 wek, iensze chcze sziwota, miluie dny widzecz dobre (diligit dies videre bonos) ? FI 33, 12, sin1. Pul; Potrzebny czassz albo dobry 1438 Wisi nr 2015; Dobrą nowyną bonum annuncio XV l11ed. SKJ V 262; Racz nam dacz dokonanye 20 dobre XV 111ed. Zab 521; SWY0CY twoy acz SY0 wyesyelY0 w dobrich rzec7ach (sancti tui laetentur in bonis) BZ II Par 6,41; Szynv bozy.... day my nadzyeya,... laska doskonala, a pothem konyecz dobry zywotha mego (concede finenl 25 bonum) Na v.' 180; Xre..., day duszyczy prze- szegnanye, day c7ąlv dobre skonanye Skarga- Ploc w. 84; Racz nam dobre ]atho daczy XV p. post. R XXV 226; Racz bycz sz nan1) czaszy thego" nye day vydzyecz wrogv szlego, 30 przy szmyerczy dobre szkonanye, a pothem vyeczne weszele XV p. post. SKJ I 147; Racz nąm dobre dacz zkonanye XV e:¥:. MacDod 137, sin1. ib. ]41; ł-o../ --.; Napelneni b0dzem w dobrich domu twego (replebimur in bonis domus tuae" 35 Pul: w dobrach domu twego) FI 64,5; Spova- daycze se... gospodnv myloserdza yego y dzy- wy yego synom lvdskym, isze nasycyl dUSZ0 <czczą) y dVSZ0 lacz[y]n0 nasycy] dobryn1 (et animam esurientem satiavit bonis, Pul: 40 dobra) F/I06" 9

Przymy slugh0 twego w dobre (suscipe servum tuum in bonum), a ne b0- d0 potwarzacz m0 phiszny FI 118, 122, sinI. Pul; Prze dobre pokoyne a vzithek cirek\vye crako\vskyey... vfalami (pro bono pacis et 45 utilitate ecclesiae Cracoviensis... laudamus) SuI 3; Laczne napelnyl dobrego (esurientes implevit bonis Luc l, 53, Ełt'Za111 289: dobrym, Roznl 53: dobrem), a bogate pusczil prozno XV 111ed. R XXII 240; Wlszczye o rnnye 50 miszlyly zle, a bog to obroczy l w dobre (sed deus vertit illud in bonum)" abi mnye powiszyl BZ Gen 50, 20; Nye vczinisz sobye s nimi lnirv ani g10day gich dobrego (nec quaeras eis bona) BZ Deut 23, 6; Ale ia gego nyenawydz0, bo 55 nye prorokuge my dobrego, ale zIe (quia non 12



90



DOBRY



DOBRY



.



prophetat mihi bOnUl11, sed malum) BZ III Reg Mikolayowego gwaltem nye wzalel11 capthvra 22, 8; Y pocznye mlodi Thobyas oczczu y zelonego thako dobrego, jako koppa pol- Jnacyerzi wszitko po rzod powyadacz, czso groschkow 1472 ZapWarsz nr 2969; Yako mu bog dobr[z]ego na tey drodze... vczinyI Stanisław Borzinl, oczyecz moyh, nye wZyc!l (omnia beneficia dei, quae fecisset circa 5 troyga skotha rogathego, dzyeszyanczy gr< oszy '" eum) BZ Tob 11.. 19; A tho z bozim zgyedna- y szthuky swoykowh zupelneyh, wszythky thy nym prze nasche lepsche, aby przesch nasch rzeczy thako dobre, yako dwye kopye gr/oszy' dokonanya swego :nie) przygyąly pro nobis 1474 ZapWarsz nr 1373; Jako mnye Adam aliquid providente melius (et hi omnes testimo- Jalmuszna wyranbyl drzeewo hy dr[a]wa na nio fidei probati non acceperunt repromissio- 10 ymyenyv na Lomnach thako *dobro, jako poł nem, deo pro nobis TI1elius aIiquid providente, copy gr

OSZ) '> wpolgroszczech 1475 Zap Warsz ut non sine nobis consumnlarentur Hebr LI.. 40) nr L391; Jakom ya nye pomloczyl dwv bro- 1471 MPKJ V 133; "-I Bogaczy se vvboszely gv..., *thago dobre brogy, yako XL gr/oszy y łaczni bili, ale szukaioczy gospodna ne 1478 ZapWarsz nr 1207; Jakom ya nye zacho- vnlneyszeni bodo wszego dobrego (inquirentes ' 15 wala po oyczv swem, Grzegorzv, praw, tho autel11 dominum non nlinuentur omni bono) yest prusskyego y na woythovsth\vo w Nadarzi- FI 33, ]0.. siln. Pul: MyIuy bogą... i blysznego nye podIa POSZWy thako dobrich, jako XI szwego, ządayacz gyemv vzeIkyego dobrego -ta sexagene 1487 ZapWarsz nr 1614; Jakom Dek VI; Otpowyedzyal pan: la vkaszo0 wszi- I ya nye wschal myeczya... tako dobrego, ya- czko dobre tobye (ego ostendam Olnne bo- 20 ko *czyterydzyesczy gr ,osZYJ 1499 ZapWarsz nun1 tibi) BZ Ex 33, 19; Y postawisz yo przed nr 1833; r-....J con1parat. ze spójnikiem niżli: obliczim pana boga twego, a pokloniw SY0 Ya mu szIubuyą pod moya roją, czo yesth panv bogv twemv, kar

icz SY0 b0dzesz wszist- lepsza nyszly ten dlug'l ysz mu chczą zaplaczycz., kim dobrim (et epulaberis in omnibus bonis), yako prawo nalaszlo OrtMac 138, siln. Ort- ktoresz to gest pan bog twoy dal tobye BZ 25 Kal 314; ł--..I ł--..I o ludziach: C0J11parat. z gen.: Deut 26, 11; Y vczini pan, ze b0dzesz obfitowacz [...] twego, cyebye lepsze, gezesz zbył (insu- we wszem dobrem (abundare te faciet dominus per et fratres tuos, domum patris tui, me- omnibus bonis) BZ Deut 28.. 11. liores te occidisti) BZ II Par 21, 13; Aza1iś ty 7. (określonej M'artości, certi cuiusdanl _pretii, WlętSZY a lepszy occa Abrama naszego (nu11l- cerfae u tilita fis, virtutis, auctoritatis, dignitatis': 30 quid tu maior es patre nostro Abraham Jo Jaco ya Woyczechowy wraczam sbroyą tako 8, 53)? ROZln 476; A tu sie jemu poczęli na- dobrą y peJną, yacom ot nego maI 1435 Zap- śmiewać.. . rzekąc:... Mnimałeś, aby ty był Warsz nr 512; S temy to stawky moze uczi- lepszy i mędrszy naszych biskupow? Rozm 733; nicz. . ., gyakobi sse gemy nalepey zdalo. . .,

c0111paraf. ze spójnikiem niż, niżli: RostargnoI obroczicz na swe poszitky lepse 1488 FontesŚI 35 gest pan krolewstwo israhelske ot cyebye dzisz II 16; r-- Czo my Lech *vcralt koyne dwa, ty y dal ge blysznyemu twemu lepszemu nyszesz SZ0 tako dobri, jaco *sczirze grzy[g]wny ] 399 ti (proximo tuo meliori te) BZ I Reg 15, 28; IJeksz II nr 2417; Pany Wlodkowa... Staschca W sako daleko lepsy yest czlovyek nysly ovcza Gamratha pozwala yest o zaklad tako dobri, (quanto magis melior est homo ove Mat 12, 12) yako XL grziwen 1400 ..f)KJ 1 II 188; Czso mi 40 Rozn1 326;

1'..1 o pojęciach abstrakcyjnych: pobrala Vicencia rzeczi, to SZ0 taco dobre, Marya vybrala nalepscha *czestką (Maria opti- iaco cztirze grziwni 1401 Piek VI 54; Jako mam partem elegit Luc 10, 42) Rozm 334; poszczela oczcza I11ego bila dobra, yako dwe ł--..I comparat. z przyimkiem nad: Bo lepsze iest copye 1428 ZapWarsz nr 300; Jako mne Jan I miJoserdze twoie nad

ziwoty (quoniam melior nye uczinil plasczern za suknyan ooszicz, a 45 est misericordia tua super vitas) FI 62, 4, siln. suknyan thako dobra, yeko copan ib. nr 329; Pul; Bo lepszi iest dzen ieden w trzemech twogich Jacom ya poziczil Nynocze czepcza tako nad tYS0CZY (q uia melior est dies una in atriis dobrego, yaco poltori kopy 1443 ZapWarsz tuis super minia) FI 83, 10, sim. Pul; r-- com- nr 720; Yaco ya Katherine poszyczyl pyerzyny I paraf. ze spójnikiem niż: Azaly pan chce zasz- tako dobrey, iako kopa 1454 ZapWarsz nr 986; 50 szonim offyeram albo obyatam? Ale WY0cey

Gestly tha rolą tako dobra, yako thy pyenadzye, I I abi bilo posluchano glosu gego. Bo gest lepsze czo ge dluzen..., a chcze-Jy ya zastawycz thako, I posluszenstwo nysz obyata (me1ior est enim ysz chcze na ten czasz zaplaczycz,... w thym oboedientia quam victimae) BZ I Reg 15.. 22: mvschy myecz doszycz OrtKal 315, sim Ort- I Dobra gest modlytwa s postenl, a sWY0te Mac 139; Jakom ya przischethwschi do dOTI1V 55 I ialrnuszni lepsze S0 nysz skarbi zlote zgrOtlla-



DOBRY



DOBRY



91



dzicz (bona est oratio cum ieiunio et eleemosyna I otstąpyą XV med. RXXII 245

Krolewna od- magis quam thesauros auri recondere) BZ Tob po\vye yemv: Mąm thesch dobrą volą k themv ] 2, 8. Aleksy w. 77; Miał Pilat obyczaj na każdą 8. tytul grzecznościo

vy, adhibeTur pro cOJni- Wieliką N oc puścić jednego. .. A takoż chcąc tatis vel benignitatis ap]Jellatione

n1ily, zacny, 5 Pilat owszeją wybawić miłego Jesucrista śmierci szanol1'ny, pius, n/odesfus, probus' : Blaszey z dobrą wolą wszego ]uda, namienił im dwu gemu odp/o' wyedz(iał) a rzk0cz: Myey sye Rozm 807;

dobrą wolą, po dobrej woli, dobrze, dob(r/y s0dz< ia B/aż 320; A nye z dobrej wolej

dobrowolnie, sponte': Abi nyosl wyedzal, ize angyol bozi bil, a pozdrowyw gy sfzebro s SOb0 y zloto, gesz kro] y gego raczce k nyemu rzecze: Otk0d CY0 mami, dobri mlo- 10 dobr0 volY0 bogu israhelskemv obyatowaly dzencze (bone iuvenis)? BZ Tob 5, 6; Naypyrvey I (quod rex et consiliatores eius sponte obtule- ,vschitky sandi, kthoresz dzali syan czassu xyan- runt dco Israe]) BZ I F sdr 7, 15: Y pozegnal zanth dobrey pamyąnczy (piae memoriae) Semo- Iyvd wszitkim tym m0Z0m., gysz z dobrey uitha Starego, Troydzyenya i Vanyka, takoze woley poddaly (qui se sponte obtulerant), abi wschitky sandi stare, o kthorekole rzeczi bili, l1ye 15 bidlyly w lerusalemye BZ Neh 11, 2; Przika- lTIayąn bicz daley powtarzani Sul85; *Urodzyny zalem gym... SW0 dobr0 volY0 (praecepi eis... panovye..., raczczye vyedzyecz, yze then dobry sua spante)..., abi s toc0 szły do lerusalen1 czlovyek... nycz nye krzyw XV ex. 5;IArch I BZ II Esdr 8., 11: Nykogo nye mogą przy- pi

i1. 20; Przetho ya... opovyedam, yze then I czysznacz albo przyenywolycz (pro przynye- dobry cz]ovyek, pan Mykolay Sthary, nycz nye 20 I wolycz) tego, czo nye chcze po dobrey woly krzyw w they rzeczy ib.; Drugi potem przy- (OrlBr Rp 75, 2: po d [r]obrey ,voley) sz\vathczycz bieżąc uderzył ji "V ciemię i rzekł: O Jesusie, OrtMac 101; Gdy ktho sz dobrey woley wy- snadź ci mirzka w (o)czu.. ba pokrzep sie im.. byerze zenye y dzyeczyom opyekadlnyka ib. 127. dobry druże! ROZ111 731. b. być dobrej myśli" mieć dobrą n1yśl (być 9. stale połączenia: a. dobra wola aa. ,. ży cz li- 25 spokojny/n, pogodnY111, lvesolyn1, 1nieć nadzieję, WOŚ(', benignilas': Gospodne, iaco szczitem do- qui aequi animi, bonae spei est': Wstan a gedz brey woley t"voiey coronow3J ies nas (ut scuto chleb, a b0dz dobr[z]ey 111iszly (aequo animo bonae voluntatis tuae coronasti nos) FI 5, 15. esto) BZ III Reg 21, 7; Panye gosczyv, *myeczyc sin1. Pul; Dobrotliwe vczin, gospodne., 'v dobrey dobra 111yszl, thy pyenądze nye lnayą mny(e'> woli twey Syon (benigne rac, domine, in bona 30 szgynącz any wam OrtKał 143, sin1. OrtMac 71; voluntate tua Sion), abi sprawoni muri ieru- Dobrey mysly equo animo (tunc Holofernes salemske FI 50, 19, silno Pul, KartŚ11ddz; fa dixitei: Aequo anin10 esto et noli pavere in zaprawd0 mod]ytw0 moi0 ktobe, gospodne, corde tuo! ludith l], l) 1471 MP/(J V 56; Do- czas dobrey woley, bosze (tempus benepIacitL brey tllysly bandz animeqilior esto (et stans Je- deus, Pul: czas n1yloszczy bozey) FI 68., 16; 35 sus praecepit il1uTI1 vocari. Et vocant caeCllm di- Mir boszy b0CZ na szemy ludzen1 dobre vole centes ei: Animaequior esto., surge

vocat te Gn la; Ffala bogu na wischocosczy y na zyemi Marc 10, 49)! ib. ]2]. pocoy ludzem dobrey woley (et in terra pax c. pospolne, pospolite dobre t dobro publiczne, hominibus bonae voluntatis Luc 2, 14) XV res publica' : W harnasz, kaszdi slyachczycz n1ed. R XXII 243, sinI. EwZaJn 292; Rzysza I 40 podlug mOl:zi a wyelgosczi ymyenya s\\rego angelszka spyewala...: Chwala bogu bącz na I kv pospolythemv dobremv 5Z ]yvdzmy wbra- nyebye, a pokoy ludzyem dobrey woley De nymy ma slvzycz na woyną (quilibet miles. .. nativ w. 68; r-..J bb.

przyzwolenie, zgoda, con- ad rem "publicaln debet arrrlatis hominibus deser- sensus, approbatio': rakom bil przi tern, tegdi l vire) SuI 19 ; (P' otrzebno gest kv pospolytemv SZ0 Czesszek Sulimowski vyedna1 o wszitki 45 dobremv, aby kaszdy swoy pokuy myal (expedit rzeczi yego dobr0 wo10

a ne przim0CZOTI0 1398 rei publicae, ut subditi in quiete vivant), a geden HubeZb 71; O chtof0 ro10 zalowal Bronisz I drugen1v szkody nye czynyącz., czsnoth po- na m0, t0m ja przedal s yego dobr0 wo10 1402 szywaYącz Dzia/ 37, siln. Sul46; O pospolyten1 KsMaz ] nr 239; Swa dobra woJą se volente dobrem ib. 44; Powynyen kaszdy slyachczyc7 ]444 R XXIII 304; Yakom ssyą ya nye wrzu- 1 50 ... prze pospolyte dobre pewnymy lyvdzmy czil gwalthem na wdowy stolecz Anyn, alem I zbroynymy slvszycz (tenetur quilibet miles. .. wsschethl są (leg. za) dobrą wolu w gey dOlTI ad ren1 publicam certis arn1atis hominibus podIug gethnaczskyego vgedna(n)ya 1446 AKPr deservire) ib. 63: Pospolythe dobre rem publi- VIII a 50; Czy cyrpyą przeczywnoscz, gisch cam XV p. post. R XXV 176

Oretuf... pro swey dobre woley nye odmyenyu ani vmislu I 55 omnibus nobilibus slachta, yszby gyn1 pan 12*



92



DOBRY



OOBRZb



bog raczy] dacz kv radzenyv lasska dycha FI 150, 5; Vstavily y, yako nalepey lTIogly, svyatego, ktorym doradzenym radzylyby o po- I obrzondzyly szwego wyernego y sakonnego pro- spolite dobre XV ex. SKJ I 148; By... żądliwość curatora... sprawcza..., vczynczą y gich wsyt- ku pospolnemu dobremu sie jest *vstamyla Rozm kych potrzeb... nOSSCZ0 (constituit et prout 583; r-- Prze myeszkye dobre OrtBr VII 561; 5 melius potuit, ordinauit suum verum et legiti- y nalaszl thamo dwa albo wyączey radzyecz, ID1;lm procuratorem actorem, factorem et nego- czoszby w then czasz rayczamy byly, a mye- ciorum suorum gestorem) ca 1428 PF I 479; szkye albo poszpoIne albo gych dobre yedna- I Ryczerze. .. slvzycz mayą w harnaszy, yako ly tamo przed kxyaszyączyem OrtMac 35

nalepyey mogą (barones. .. servire in armis, Raczcze n10ga... vczynycz... wyelkyerz... besz 10 sicut melius poterint, teneantur) SuI 66; Drugye wyedzenya... szwego pana, gdy ten wyelkyerz gest skruschenye na grzech i a gich placanye. nye yesth przeczyw poszpolnemv dobremv py- Ta to woda nalepyey a pewnyey omiwa szma- szanemv (OrtBrRp 74,4: przeczyw pospolne- zanye serdeczne XV Inel(. R XXII 241; Y nazwał mv pysszanemv prawu) OrtMac 100. I I bog suchoszcz szemY0, a zgromadzenye wod d. wolne dobre (dobra lenne.. bonunlliberul11.. res 15 l nazwal morze. Y wydzal bog, ysze gest dobrze {lo/nin; propria' : Wolne panstwo ueI wolne dobre (quod esset bonum) BZ Gen 1, 10; Y uszrzal ffoedus XV in. JA XXVII 267; Idem feodus bog, ze to gest dobrze (q uod esset bonunl) panstwo wolne, id est dominiunl. Et feodus BZ Gen 1, 25; Bacz dobrze ten ortel, czo gy eciam dicitur wolne dobre 1444 .l4KPr II s. XIV; lagyesz OrtKal 197; Dobrze swą czelacz vy- Foedum est res in perpetuum alicui concessum, 20 prawya (war. lub.: dobrze swą czelacz prawge., vlg. woJno dobre 1450 R}JKapKr. leg. prawuje) bene propositum (oportet ergo e. dobra chorągiew nl0że (syn1boliczna cho- episcopum irreprehensibilenl esse,... non cu- rągiełv, znan1ię lennych uprawnień, vexillum pidum, sed suae domui bene praepositum I Tim vel signul11 iuris seu benejicii liberalis' : Cho- 3, 4) 1471 MPKJ V 130; Gdy pan przydze, rugwye dobre vexille feode OrtZab 530. 25 dobrze orze, gdy odydze, yako gorze Satyra f. dobry poniedziałek (poniedziałek" trakto- w. 15; Onego tho nye(mocne "go, yako na- wany zwyczajowo przez czeladź cechołvą jako slusznyey y nale/piej) szye gyn1 zvydzy (prout dzień 'H'olny od pracy, dies Lunae, quo opifices I melius et efficatius expedire putaverint), mayą cuiusda111 societatis negotiis vacare consueverunt': przyvodzycz, yzby przyąl pokuthą 1484 Reg 719; Bona secunda feria al. dobry *ponedialek 1499 30 Recipe szysky dąbove, roszetrzy dobrzye XV AcPosn II 384. p. post. R LIII 62; Rath V<asza/ M(iłość, 10. corruptum pro droby: Y dadz0 kaplanon1 oszdrow szlysza vespolek s pany V. M. nlya- pIecze y dobree (Biblia olomuniecka: y dadye stha..., kthore V. M. raczy opat racz dobrze popu pIecze y droby, armum ac ventricu- XV ex. SIArch I prH. 23; Brvy yey byly dobrze Jum) BZ Deut 18, 4. 35 podnyeszyony nad oczyma, vyelmy czvdne, Dobrzczyk (cierniste zarośla, virgultun1, du- czarne Rozn1 21; Varkocz yey *svyathy glovy Inetum': Limites praedictorum (sc. agrorum)... vyszyal aze na pass., zawzdy dobrze spleczyony declaramus:... per dumetum recte vgl. dobrzcik, Rozm 22; Antypater vpadl vyelyka (leg. w wie- qui dobrzczyk surgit a parte Ioannis usque ad liką) nyenavyscz lyvdv, bo wschysczy [bo verticem eius 1431 KodTyn 258. 40 wschysczy] vydzyely, kako by] potvarz vczynyl Dobrze formy: con1parat. lepiej FI i Pul przeczyv braczyey, o to tesch oczyecz nye mogl 36, 17, 1444 PF V 37, Sui 85. 107, XV med. nan patrzycz dobrze Rozn1 105; Od yego R XXII 242, BZ Gen 29, 19. Ex 14, 12, etc.

vyelebnego przyrodzenya byly rącze yego dobrze lepi Spow 5; lepie XV ex. MPK] II 320. czyalem przykrety (pro przykryte, carne natura- Superlat. nalepiej ca 1428 PF I 479, Sui 66, 45 liter erant bene tectae) Rozm 153; To czyalo, XV med. R XXII 241, OrlMac 64, 1488 Fon- ktoresch z dzyevycz

Marye przyal..., yest tesŚI 11 16, Rozm 756. by]o czyaIo vyelyebne ze czvorga przyrodzenya Znaczenia:. 1. (we właściwy sposób, odpo- dobrze vylozeno a tak vyelebna plczyą dobrze \viednio, porządnie, starannie, należycie, recte, opravyono Rozm 155; Nagotvyczyesch po- diligenter, ut decet' : Poycze iemu pene nowe, 50 vrozow... doszycz, aby dobrze svyazan Rozm dobrze spewaycze iemu gJossem (bene psal1ite 515; O przezgrzesch[y]ny czlovyecze, ludaschv, ei in vociferatione) FI 32, 3, sinI. Pul; Chwalcze dobrze baczy, yze thy yesz v czyemnosczy grze- gy we zwonkach dobrze wz/n,' 0czych (laudate chow polozon Rozm 550; A zmovyvschy cum in cymbalis bene sonantibus, Pul: dobrze r to myly Krystus długą chvylą mylczaI stoyącz brznY0czych), cbwalcze gy we zwonkoch wesela /55 nad nymy, az ssą dobrze odpoczynąly y naspaly



,



DOBRLE



szye ROZI11 611; Tez vam povyedam, yze dobrze baczycz maczye, kyedy y ymyeczye, aby vam nye vczyekl Roznl 616; Ktorego kyedy vzrala c1zyevka yedna, lye vrotnyczka, obezryavszy y dobrze ku svyatlu y rzekla yemv: Znadzyesz thy slug (leg. z sług) onego czlovyeka ROZI11 674; Pylat kazał poslovy vyethnyczkyenlv, aby vy- vyodl mylego lesucrista na dvor z vyethnycze, vvyodschy y potem, yakocz szye nałyepey vydzy Roznl 756; Pojmicie tego Jesusa..", pokaźnicież jego tako, ażciby wasze książęta uźreli, iże m dobrze pomścił ich krzywdy Rozm 815; Widzcie tego, ktory wam żal uczynił, dobrzelim nad nim pomścił Rozm 836;

do- brze poćwirdzony

pel1'ny, certus, comprobatus': Nyektorzy movyą,... yze (sc. Judasz) vsly- schavschy smarthvychvstanye, ktorego szye nye n [y]adzyat byezał y obyeszyl szye" ktore nye yest dobrze poczvyrdzono (quod non est authenticuln) Rozm 762;

dobrze urodzony

znakonlitego rodu, "ł'vysoko, zacnie, szlachetnie urodzony, generosus, nobili/i;': Jako themv gwal- thowi rok mynal, o kthorj na mya dobrze vrodzony Pyothr sz Prasmowa, castellan liwsky, zaloval 1482 ZapWarsz nr 1522; Jako mnye Pawel sz Ganszyna ranczyI zyemsky vrzand za robothlyvego Marczyna, kthory vyszethl do dobrze vrodzonego Stanislawa, choranschego zacroczymskyego 1496 ZapWarsz nr 1768; Jakom ya szya vyethnala y rosdzyelyla..., tho yesth Anna s Barbarum y s Roschvm przess yethnacze y dzyelcze, przess vyelmoschńe et dobrze vrodzone Andrzeeya s Radzeyevicze. casteJlana 'sochaczewskyego, .L; Byernath

m koszyrskyem, sadzyem sochaczewsky[ eg]em y Chrrczonenl kopythowskyem 1499 Zap Warsz nr 1831. 2. t lat1rvo, s\vobodnie, lihere ae .faeile': Bog wschechnl0gaczy dal yey tako svyątloscz, yze... Iozeph na nye nye mogl dobrze patrzycz any ktory mąsczyzna podnyescz svoych OCZy Rozn1 57-8; S tego yest dobrze bacz "yć , ysch to dostoyne czyalo naczystschey (pro naczystschem) przyrodzenym bylo oplczyono ROZ/Jl l55; Vyenl, yschby szye mogla stacz dobrze

alye nye sznym (pro szmym) gnyevacz oycza mego ROZłn 500; Odpovyedzyal myly Iesus: Nye moze to dobrze bycz, abych ya nl0gl yedną kropyą vykvpycz czlovyeka Roznl 501; Y to vtenczass sfvlekl s syebye (sc. suknię), a to przeto vczynyl, aby szye tym lyepyey y przestroney mogl obraczacz ROZ111 533; Tey godzyny lyepey y mozenl myecz, nyzly yney ROZ/11 553; Rzekly myedzy ssobą pyrvey, nyzty y zvyązaly: I uz y maIny po vyly (pro voły), moglybychnlY y dobrze vmorzycz,



DOBRZI



93



ale tego nye smYluy vczynycz ROZ/11 647; Bo ten, przez ktoregosch yest svyat stvorzon, do- brze mogl vczynycz, yzby tego zyemya pozarla, ktory y vderzyl Rozm 686; Na chvylą byl 5 rozvyązan, aby tym lyepyey mogly ym obra- czacz, byyącz, gdzyeby chczyely Roznl 688 ; Lyepyey mozemy baczycz, yze trudno z doly- czanya svyatych doctorov vbaczycz pravdą po- rząndnosczy ROZffl 709; Ale czemu pan nasz, 10 miły Cristus, ktory mogł dobrze odpowiedzieć ono słowo, ktore był rzekł przedty<m: Ży- dom..., nic nie odpowiedział? ROZ111 843. 3.

w pelni, calkowIcie, doskonale, jasno, ac- curate, certe, clare, exacte': Dayam szyą vy- 15 nyen... ze wszythkych .grzechow..., kthoresz na myą pan bog lyepy szną, nyszly szya gych ya vmyem spowyadacz Spow 5; Powod zzalobą alybo rzecz pozwaneemv na pyszmye dacz alybo dobrzee maa vilozicz tactor. .. quaestio- 20 nem seu causam citato debito modo exponere vel in scriptis tradere teneatur) kv gey othpo- wyedzenyv Sui 27; Zgoda myedzy brathy, myłoszcz myedzy błysznymy..." yesz ssze dobrze sgadzaya concordia fratrum, amor proximo- 25 rum, vir et mutier bene sibi consencientes XV nled. SKJ V 263; Czlowyek, kthory podług sznlyszlnoszczy zywye, nye podług rozvmv, nygdy nye moze pogyącz dobrze w dvchownych rzeczach animalis homo non percipit ea, que 30 sunt spiritus dei XV ex. R XXV 147; Falsi prophete sunt heretici sen mali Christiani, non ben e docti przezakowye, przekęszytitlowye, nye- dowczeny any dobrze pysma nye rozwmyeyą- czy ib. 149; Napyrve z Evanyelye nazaranskye, 35 ktorąsz svyaty IeronYln przemynyl v łaczynskye pysmo, yemvsch dobrze vyerzemy, yze nyye- dney falschyve rzeczy nye popysal ROZ/11 43; Czemvsz taka dostoyna dzyevycza..., ktorasch mąza nygdy vydzyecz nye chczyala.. kto ras 40 v zakonye bozem dobrze nauczona byla? ROZ/11 58; Ona slowa pamyątam dobrze, synkv myly Rozm 166; Natanael byl dobrze vczon v za- konye Roznl 214; Odpovyedzyal ynl myły Iesus: Povyedzyalczyem vanl, yzem ya, a iuze- 45 sczye slyschely dobrze Roznl 633; Vyedz pevno

yzecz nye yest tvoy syn, bosmy Yesusa dobrze snaly, alyeszmy tego nye lTIogly posnacz ROZ/11 746; Pomnieli to albo pan1iętati niewierni Żydowie barzo dobrze Roz/n 778; ł--I dobrze 50 widzieć, wiedzieć: Dzathky mile, ysze gako vy tho szanlY dobrze vecze" ysczy fszythczy Iudze na tern tho swecze,... chocz ony tego, abicz ginl tudze czescz y chual0 czyniły Gn 11 a; A pres to, 111iłe dzathky, yszebiscze vy tho 55 dobrze vedzely, kakocz nasz Xc mily gestcy



94



DOBRZE



on nan1 barszo milosciuy Gn l75b, sinI. ib. 177 a. 178 b: Yaco ya to dobrze wem, yaco Jan ne vkrath Sarcze kona 1405 l(sMaz I nr 530; Taco to dobrze wem, iaeo w San- dzivoiewem trzin1aniu to zito grad pobil 5 1390-406 RocznHist XV 230; 1"'0 dobrze wye ocyecz t\voy (seit profecto pater tu us), yszem nalyazl myloscz przed twima oczi1na BZ I Reg 20,3, sin1. 1471 MPKJV 37; Jako ya tho dobrze ,vyem, esze S\vyanch nye wzal rzeczy byaIich 10 za pol kopy 1456 TYJ11PrOC 334; Mathko boza, czyebye proscha, yako \vyesch lyepyey, kv zba- wyeny" obrzadzy fi1Y szeszczye (zejście') s the- go szwyata Na

t' 59; Ya dobrze wyeIn Nav.' ] L7; Byenya dobrze vye, komy n10ge lysthy braI 15 XV ex. SIArch I pril. 20; Czeszarz wschly

cha- \łvschy ych rzecz dal yn1 navyelyebnyeysche Rzymyany, czos szą taIno dobrze vyedzyely, by szyą przed tymy sządzyly Rozm 113; V schy- sczy myIczely, alye zapravdą myly Jesus vydzyal 20 dobrze, yze na drodze myslyly myedzy sobą, gada]y'l kto s nych myal vyetschy ,być" ROZł11 370; Mey sznamosczy nye yest tayemno, czvsch vvem to dobrze ROZ111 546; la szye thelllv dzywyą, yze movysch nye rozbaczayącz, a *vyez 25 dobrze, yze szye on nyyednych groz nye boy ROZ111 587; ludasch tez to myescze dobrze vyedzyal Rozn1 591; A tez vyeczye dobrze, kakoC7 vam vczynyl v kosczyelye, gdzye- zezsczye yego yącz nye mogIy ROZ111 616: 10 A vy < e ,>dzczye dobrze'l yze ya, przed vamy pytayącz, nye mogą naydz nan nyyedney vyny Rozm 805;

dobrze baczyć: Pilat. . . wyszedł do Żydow, bo baczył dobrze, iże im było barzo nielubo, iże s nim (sc. z Krystusem) tako długo mowił Rozn1 786;

dobrze umieć: . Mystrowye'l kthorzy wyedza prawo y pozywaya cznosczy, yako ony nalepey vmyeya albo mogą..., thaczy ludzye mogą sz warny bycz, ysz sza rostropnyeyszy OrtMac 64; TeIko thym, ktorzy lepyey vmyeya, dawam y porączam szye poprawyacz ib. ]45; Yescze v yey mlo- dosczy wschystky ksyągy starego zakonv by]y yey znayonlY, bo wschystky rozvmyala rozvmem dvchownynl y tesz obyczayny (pro obyczaymy) 45 dobrze vmyala, bo wschystko SVY4te PYSZlTIO y phY]070phyą mądrosczy nyebyeskye rychlo na- vykla ROZ111 17; A Marya ktala C tkała

) pa- v]oky'l byszyorem opravyaJa, bo v tym byla dobrze vmyeyącza Roznl 98. 4. '..\'Iu\'znie, trafnie, bene, recte, ople, vere, IJ/erito': A togodJa, i7 /boga nie chcą uź)rech, k dobrernu vstac S0 obJenai0, preto prez (śle- pego... dobre S0 znanl0nui0 K.

w br 20; I Autore, ,w,;tań_, mon i bog milosciuy lez0cim, 55 I



DORRLF



giz 80 ue zIem cohai0, a tacy dobre S0 pres on < o) go nemochnego paralitica... znamonui0 KJtv br 31; Bo ne sobe, ale naam na vszitek na ze;mię przyszedł, jako [za;yas profeta dobrze i podobne zmow

ił> XIV ex. Pocz 232; Reczely: A to gest dobrze, tedi b0dze pokoy sI udze twen1U (si dixerit: Bene, pax erit servo tuo) BZ I Reg 20, 7; Thakyego woythą albo szandv rzeczy moze dobrze \vy- sznanye prawdy bycz OrlBr VI 360; Tedy woyth ma pytacz tego przyszasznyką... mozely, a ma- by (pro

ly) sąd gaycz? OrtKal 309; Pospol- ny poszel moze dobrze rzecznykyem bycz Ort- Vrtel 118; Nygdy ynschego mazą nye poznam. Nyest (leg. nie jest) podobno ten slyvb przestą- pycz, bo o tern yest dobrze pysano ROZ111 26; Tedy vye]ykye czvdo stalo szye s tych yayecz, bo z yednego wyskoczy] lew, a z drvgyego baran... To szye moze dobrze przypodobacz kv nye- porvschenyv zyvota dzyevyczego a ku czlo- vyeczthw syna yey, mylego Iesvcrista, bo on był baranek czychy a nyevynny,... a vypysvye tako, yze byl lew moczny z[a] marthvych vstayączy Rozn1 72; Natanael... znarnyonal dobrze przy- sczye Krystvsove y rzekI: Z Nazareta moze nyeczo dobrego bycz? Rozm 214; Myly Yesus rzecze k nyey: Dobrze rzekla, ny mam mąza, bo myalasz p[o]yącz rnązow y tego, ktorego masz nynye, nye yest tvoy mąz, to pravdą yesz rzeki a Rozm 246; Lyczernyernyczy, dobrze pror<;>kowal o vasz Izayasch (hypocritae, bene prophetavit de vobis Isaias Mat 15, 7) rze- kącz: Ten lud vsty myą czczy, alye ych sercze daleko yest ode mnye Rozm 355; Vy zovyeczye

5 mnye mystrzern a panem, a dobrze movyczye (et bene dicitis J o l3, 13), bocz ya then .Rozm 538; Nye boysch szye, zapravda, yvz czy dobrze mogą rzecz, lyepey bylo, by szye byl nye naro- dzyl Roznl 550; O dzyevycze blogoslavyona, w by by]a vyedzyala y vydzyaIa, yze czalovanye yego bylo znamyą smyerczy syna tvego, dobrze by vyla (pro by]a) mogla rzecz: Nye czyn, nyemylosczyvy, nye czyn! Rozm 621; Ale n10vylem dobrze a pravdzyvye, czemv n1yą byyesch a vraczasch zle za dobre? ROZl1 l 683, sim. 684; A takoz dobrze movy evanyelysta, yze przyvyedly y od Annasza do Cayphascha vyethnyczą (leg. w wietnicę), czvsch v dom Cayphaschow, v ktorem tez byla vetnycza 50 Roznl 704; A dobrze movy svyąty Maczyey, krzyvy svyadkovye, yze svyadczyly przeczyv pravdzye ROZ/Jl 713; Y nako, a lyepey ITIOZelTIY rzecz, yze to yest czyąsczya v Yeremyaschu ROZ111 765. 5. tspra"'iedlhłJie, cnotliwie, recIe, bene, iuste,



])OBRZł=-



DOBRZL



95



honeste': Dobrzye sye otplatuyancz non red- było, isbichon1 n1Y... nasze grzechy szebe (leg. dentes malum pro malo, sed e contrario benedi- z siebie) sdrucyly Gn l73b; Lepey iest (Pul: centes ca 1450 PF IV 569: Czlowyek fioze lyepyeyest) malutko prawemu nad grzesznich szwe dzedzyczstwo y gymyenye dobrze dobythe bogaczstw wela tmelius est modicum iusto przed prawem oddacz Ort Br VI 363; Odzyersy 5 I super divitias peccatorum muJtas), bo ramona my.. . l110gym grzechom odpusczenye yego I grzesznich ztarta b0d0, ale prawe poczwerdza szwyatha myloscza, dobrze zycz w szwyanthynl I gospodzin FI 36, 17; Dobrze iest spo\vadacz zakonye Naw 56; Bo zali lakomoscz... myą- I se w gospodne (bonull1 est confiteri domino) dzy myeskem a lakozyrstwem dobrze sądzy FI 91, l, sinI. Pul; Dobrze gest pfacz v pana, (nunquam recto inter gularn et bursam avaritia 1 10 nysz pfacz we czloweka. Dobrze gest dbacz iudicabit)? Xv' p. post. R I s. XLI; By then albo nadzeY0 myecz w gospodLynv, nysz dbacz lytkup dobrze szadzon, od nasz dyabel *proz we kS0sz0ta (b0l1U111 est confidere in domino, zapadzon XV p. post.R XXV 237; Chvala bog\ I quam confidere in hOllline. Bonum est sperare na vyschokosczy, a na svyeczye n1yr lyvdzyem . in domino, quanl sperare in principibus) dobrze zyvyączym ROZ/11 68; Nye telko schescz 1 15 I FI 117, 8-9, sim. Pul; Dobrze mne, yss ges dny dzyalal moy oczyecz, yako vy mnynlaczye, vsmerzyl m0, abych nawyk ,..1) prowoty (pro alye zawzdy dzyala,... przetos \vschytko dobrze prawoty) t\voye. Dobrze mne zakon vst tV/ogych yest, czo czynyą Roznl 258; Dobry czlovyek nad tYSZ0CZY zlata y srzebra (bonum mihi.. z dobrego skarby svego sercza movy dobrze, quia humiliasti me, ut discam iustificatl0ne

a zly czlovyek ze zlego sercza skarby zlye nlovy 20 tuas. Banun1 lnihi lex oris tui super n1illia auri Rozn1 329; -- dobrze czynić, uczynić (hene I et argenti) F/ 118, 71-2, sŻ/n. Pul, l\1W 28 b; facere., honeste agere': Slowa ust iego lichota Milossyerdze gest n1yloscz serdeczna a czista., y lescz. Ne chczal rOZUTI1eCZ, abi dobrze czinil yąsch czlowyek caszdemu chcze dobrze, yaco (ut bene ageret) F/ 35, 3, sin1. Pul; A gysz S0 schobye y vcziny, gdicole a gdzyecoli moze dobrze czynyly, pado \\ szy\vot wekvgy (et 25 XV Jued. R XXII 240; Ale gdy oboge nye Inoze qui bona egerunt., ibunt in vitam aeternam)., I I bicz, lepey syą modlicz, nysze cziscz albo syą aktorzy zle, w oghen wekvgy FI Ath 39, sinI. I vczicz ib. 242; Lepyeyczy gest, yzecz Y0 (se. Pul; Odwroczy szye od zlego, a czyn dobrze Rachel) tobye dam, nyszly gynemu m0ZOWY (diverte a malo et fac bOTIum, FI: dobre) Pul 33, (melius est, ut tibi eam dem quan1 alteri viro) 14; Skazyly szye S0 y nyelyudzczy sczynyly szie 30 BZ Gen 29.. 19: Gydz od nas., acz sluszymi w lychotach, nye go.. yen by vczynyl dobrze Egipskyn1, bo wyoczey gest lepyey sluszycz gym.. (non es t, qui faciat bonum, FI: dobre) Pul nysz zemrzecz na puszczy (multo enim n1elius 52, 2; Pchnal go nogą rzekacz : Czlovyecze, erat servire eis, q uam 1TIori in solitudine) BZ \vstan), kazecz, a potym vykny prawdzye, Ex 14, 12; Zaly nye lepyey, ysze ia ucyek0 nlądrosczy a vyerzc,... a nye szadz tych, czo 35 (nunne melius esL ut fugian1), a zacho\vam dobrze czynyą Rozn1 133; Tesch nyemyely sziwot swoy? BZ ] Reg 27, 1; Ale lepyey lny (pro l11yenyly), by to v dobrotJyvosczy vye]ye gest, abich syo dostal w r0ce bosze, bo S0 lyvda dobrze albo zlye czynycz (agere quidenl, wyel k ye mylosyerdza gego (sed melius 111 i h i quae iusta sunt, vel negligere in arbitrio homi- est, ut incidam in manus domini, quia multae nun1 plurilnum esse dicebant) ROZ/1I 180, sirn. 40 sunt nliserationes eius), nyszly w foce lyvdzske 181; Tegodlya podobno yest w sobotą dobrze BZI -Par 21,13: S temy to stawky moze uczi- czynycz (itaque licet sabbatis benefacere Mat nicz..., gyako hi sse gemy nalepev zdalo 14

8 12, 12) ROZf11 326; Pokolyenye Z111YO\\'O, yako FonlesŚI II 16; Ale nlnye przystacz ku bogu mozeczye dobrze czynycz, a vysczye zły (pro- dobrze yest (lnihi autem adhaerere deo bonu111 genies viperarum, qUOll10do potestis bona loqui, 45 est, FI: dobre iest), polozycz w gospodnye bodze cum sitis mali Mat 12, 34)? Rozrn 329; Krolovye nadzeyę *moye Pul 72, 27: Lepye) czyrpyecz poganysczy panvyą sobye.. czvsch podane lnoczą g10d wyelky, nyzly oczczyzną przedacz (melius vszmyerzayą, a ych mocz nlayą darovacz, dobro- est gravem pati farnem., quam patrinl0nii dzyeyovye slova (leg. sło\vą, benefici vocantur venditione111) XV p. post. J<. l s. XLV; Lyepyey Luc 22. 25), czv

ch dobrze czynyączy ROZ111 558; 50 yest gy, czusz Ihezusza, ku szmyerczy potapycz'l Vczyny1

s

dobrze, vezll1yesch odpłatą, vczy- I nyzely gnyew czeszarsky otrzynlacz XV p. post. nylesz nIe dobrze, veznlyesch maką vyelyką ROZJ1ZPanl 474; Kycdysch lozeph czyst yest ROZJ11 761. od czyebye, poznay'l kto yest, yen czye zdradzyt 6.

pożvtec:::nie, kOY'

yslnie, bene'l utiliter"! CO/11- bocz yest lyepyey, by czye twe poznanyc rnode, opportune': A przes tocz by dobrze tho 55 wzyavyl0, nyzly gnyew bozy *dayecz znan1Y



96



DOBRZF



))0 BRZE



na twe lycze Roznl 60; Tym asz szye nalyepyey I o domine, salvum me fac, o domine, bene vydzyalo (his opportunum yisum est) y rzekly: prosperare), blogoslawony, gensze przyszedl ges Kyedyschczy tako nyemoczny, szrzuczmy sloty w *ymo boszye FI 117, 24; Owa kako dobrze orze], yenze byl kroI postavy] nad vyączschemy y kako weszelo przebywacz bracze w gedno drz[ya]vyamy kosczyola yerl1solymskyego prze- 5 (ecce quam bonum et quam iucundum habitare czyw zakony oyczow starych ROZ111 107--8-; fratres in unum) FI 132, l, sim. Pul; Lepyey Lyekarzom vydzyalo szye dobrze, yschby czyalo szą czy v czebye maya, czo s czebye klamaya yego olyeyem drzewnym lyeczy]y ROZl11 108; 1444PFV 37; W dzyen swyantego Woczyecha... l.lyepyey czy a podobney (expedit enim tibi Mat ma viwyescz i yawnye vkazacz dwoye pczoli 5, 30), aby yeden s tvoych czlonkow zgynąl, 10 dobrze godzancze w swoyem royu czale (et nyz by wschytko czyalo v ogyen bylo vrzvczono palam demonstrare binas apes vivas et bene .Rozrn 268; Lyepey by mv bylo, by szye by] valentes in suo examine) Sui 96; Blaszey przy- nye narodzyl (bonum erat ei, si natus non fl1is- wital ge a rzk0cz gynl: Dobrzescye prziszły, set Mat 26, 24) ROZI11 546, sinl. 550; Dobrze synowye ll1ily, yvsz wydze, ysz mye bog nye yen1v by bylo, by szye był nye narodzyl, podlug 15 zapomnyaal Blaż 319; Y 0PY0CZ powyedzał pospolney przelllOVY, lyepyey by nye bycz, pan bog: Nye gest dobrze bicz czlowyeku nyzlyby slye bycz (melius esset ei non esse, same(m)v (non est.Lbonum esse hominem quam male esse) Rozm 547; Rada szyodmego soluIn), uczynmi gemu wspomoszenye podobne radcze, ktory barzo pokrzycze przyvodzyl, k nyemu BZ Gen 2, 18; Mam myasto nye- ysby lepey, aby Krystus vmączon ROZ1Jl 586; ł 20 vyelykye alye czssne,... w nyen1 obyydzyeva r-; dobrze czynić k01JIUŚ (wyświadczać kOl1lllŚ szye oba dobrze, a tobye dam y nyem [danI] dobrodziejstlvo, alicui bene facere' : Bo dusza dzyerzecz panstwo wschytko sa mną Rozm 228; iego w sziwoce iego blogoslawona b0dze, spo- Gospodnye, dobrze nam thv bycz (domine, wadacz czi se b0dze, gdi dobrze vczinisz iemu bonum est nos hic esse Mat 17, 4), chczeschły, (confitebitur tibi, cum benefeceris ei) ł1 48,19, 25 vczynym thv trzy przybytky Rozm 366; Dzye- sin1. Pul; Wolacz b0d0 ku bogu nawiszszemu, vycza Marya, matka boza, przyvytala y my- bogu, iensze dobrze vczinil mne (qui benefecit losczyvye y począl<a> pytacz, yakoly szye rzecz n1ihi) FI 56, 3, sinI. Pul; Gymyenye w rąncze myala o yey synye mylem. Iudasch ye Cjej') prziyaczelom telko thin1, gysch thim tho odpovyedzyal: Dobrze, gospodze myła Rozm dzyatkam lepyey bi vczinyli" w opyekąn ma 30 517; f'-I mieć dobrze na czymś (zadowolić się bicz polyeczono (qui illis pueris melius fecerint, czymś, satis habere, eon len tum esse': A przeto, in regimine committantur) Sui L07; Wrocz SY0 iże mowicie, by przeciw wam czynił niektore do zemye swey na myeszczcze porodzenya swego, nieposłuszeństwo, widzicieli, iżciem ji kazał a tucz tobye dobrze vczynY0 (et benefaciam umorzyć i ubiczować, miejcież na tern dobrze, tibi) BZ Gen 32, 9; Eya, eya, dusza mogyą..., 35 nie ubijajcie go RozJn 836; f'-I mieć się dobrze vczyn dobrze szamą szobye ..5kargaPloc w. 20, I

być zdrowym, bene valere': I rzece Iacob: siln. SkargaWroc w.27; By szwą mathką, Sdrowly gest? Tedi ony rzekły: Dobrze sye occzyą czczyly, zawszdy gym dobrze czynyly gyma (sanusne est? inquit. Valet, inquiunt) XV ex. R XIX 89; Mylvyczye nyeprzyaczyelye BZ Gen 29 J 6; Spital gych krołyk, w (k '-tora vasche a czynczye ym dobrze, ktorzy vasz nye- 40 bi szyą godzyną lyepyee myal (interrogabat nazryą (benefacite his, qui oderunt vos Mat ergo horam ab eis, in qua melius habuerit Jo 5,44) Rozm 270;

Vbogye zavzdy sobą (leg. 4,52) et dixerunt poszlowye: Szyodmee godzy- z sobą) maczye, a kyedy chczeczye, mozeczye ni opvszczyla go szymnycza XV ex. MPKJ II ym dobrze czynycz (potestis illis benefacere 320; ł----I w pozdrowieniu: miej się dobrze (witaj" Mare 14,7) Rozn1 444; Thym, ktorzy nam zlye 45 salve': S0dza tego myasta przikazaal gy w cyem- czynya.. my samy mamy dobrze czynycz Roznl nYCZ0 przes nocz wsa "dz/ ycz, a drugego dnya... 645. gemusz slotkimy sIowy rzekI: Myey sye dobrze, 7. (szczęśliwie, przyjemnie, Jeliciter, ]Jrospe- Blaszeyv (gaude, Blasi), prziyacyelyv naszych re, iucunde': leszcze rozplodz0 se w starosci bog

w. SWY0ty Blaszey gemu odp< o )wye- oplwitey a dobrze cirzp0czy b0d0, bich0 ziawili 50 dZ(lał)...: Myey sye dobrze, dob<r JY s0dz<ia

(adhuc multiplicabuntur in senecta uberi et (gaude et optime praeses), alle nye molw, by bcne Pdtientes erunt, ut annunti

nt), bo prawi waszy balwan ,o )wye bogowye były Blaż 320; gospodzln, bog nasz FI 91, 14, slnz. Pul; O go- ł----I w pożegnaniu: idźcie dobrze (z bogiem) spodne, zbawona me wczyn, o pane, dobrze (idźcie szczęśliwie, z bogiem, valete': Thobyas przysaey (pro przyspey, Pul: dobrze przespyey, 1 55 I rzecze: Gydzta dobrze (1471 MPKJ V 55:



DOBRZL



giczcie dobrze z bogyem,

1'ar. lub.: gydztasch s bogyem), a pan b0dz was wodz, a angyoł gego b0dz s warna (bene ambuletis et sit deus in itinere vestro et angelus eius comitetur vo- biscum) BZ Tob 5,21. 8.

pra}1}ie, około, fere': Y szły 800 synowye izrahelsczy s Ramessy do Sochod, szeszczsed tYSZY0CZOW dobrze m0SZOW pyeszich, krornye nyewyast a dzyeczy (profectique sunt filii Israel de Ramesse in Socoth, sexcenta fere millia peditum virorum absque parvulis) BZ Ex 12, 37. 9.

bardzo, dużo, valde, multum, sane, n1axi!11e': Dobrze lvbo gest panv nad bOY0cym(i' se gego (beneplacitum est domino super timentes eum) y w nych, gysz pfaY0 na myloserdze gego FI 146, 12, sim. Pul, MW l30b; Dobrze lepey iest SY0 nam wrocici do Egypta (nonne melius est reverti in Aegyptum)?BZ Num [4, 3; A moy mnye mąsz mogl murowacz. .. ten dom, bo on moyey oczczyszny y gydaczego gymyenya dobrze tako ode mnye prziyąl (Ort Mac 24: gydączego gymyenya dobrze thego ode mnye wszyal wyelye) y obyeczal mnye gy za tho szmurowacz, gdi on me gymyenye przedal Ort- Vrtel 118; Schamostrel dob<r)ze sthary 1471 GórsPiech 220; Macze tam pyacz obras- kow..., ktore... stoya ly<e pyey wyerdunka XV p. post. R XXIV 45; Pyęcz ran czerwonich kwitnęli, lepyej nyss qwiatki rozane vonyali ca 1500 SIOcc XII 163; Nye bylo slovo yego prze- lnyenyayącze, nye okropne any takyesz przykre. Dobrze rozvmne (pro rozulnny?) yazyk myal a barzo przestrony (lingua fuit... bene per- suadibilis, multum expedita) Rozn1 151; O- wa dzyeczye moye myle, ktoregozem vybral, v ktoremze dobrze vłyvbylo dvschy moyey (in quo ben e complacuit animae meae Mat 12, 18) Rozm 328; Tocz yest syn moy namyleyschy, v ktoremze szye mnye dobrze vlyvbylo (in quo mihi bene complacui Mat 17,5) Rozm 367, sim. 191. 10. (ale) lepiej (niżli) r raczej, potius, prius, J}lus': W schitky sandi stare, o kthorekole rzeczi bili, nye mayąn bicz daley powtarzani, ale lepyey prl'erzeczone sandi i wschithky rzeczi s pamyanczy mayąn bicz sgladzoni (sed potius praemissa iudicia et causas quascumque a me- I moria removemus) SuI 85; Zlą zoną lepyey smyechem nyzly kigem karzy (Illalam uxorem I potius riso, quam baculo castigabis) XV p. post. _R r s. XLIII; Czugyesz szye, yzesz szye vpyJ, waruy szye byesszyadi. Ale szhukay usznącz lepyey, nyzly thowarzysthwa (sentis vinum" quaere somnum, antequam coJloquiunl) ib. s. XLV; Slodka matko moya, nye pusczay 55 I



Słownik staropolski II



DOBYCIE



97



takyego smatkv any bolyesczy na sercze svoye, alye lyepey slutvy szye nad rodzayem czlo- vyeczym (sed hum ano generi plus debes misereri) Rozm 168; Drugą kv poganstw (leg. po- 5 gaństwu) nye chodczye a v myasto samary- tanyskye nye postoyczye, alye lyepyey ydzczye kv owczam (sed potius ite ad oves Mat 10, 6), ktore zgynąly z domy israelskyegoRozn1 308; Odpovyedzyaly madre rzekącz: Nye, snadz 10 nye bądzye doszycz vam y nam, ato Lyepey ydzczye k tym, ktorzy przedayą (ite potius ad vendentes Mat 25.. 9), kvpczyesch sobye ROZ111 488. 11. tako dobrze... jako rZaró}t'no... jak, tani... 15 quam': Fszythczy ludze na tern tho swecze, tako dobrze svethsczy gako duchofniy, Ch0CZ ony tego Gn 11 a; SW0thy kresth... gest kałs- demv clouekoui dan, tako dobrze gluchemv gako y nememu Gn 171 b; Jaco tho swateimi, 20 jaco kegdi yal Micolay po wszdawni list do starossti, thegdi maI pisacz na ten list wsdaw- ni tako dobrze Yska jaco Micolaya 1410 HubeZb 53. Dobrzemówić l. r}t'ielbić, laudare, celebrare' : 25 W czerekwach dobrzemowcze (Pul: blogosla- wczye) bogu (in ecc]esiis benedicite deo) FI , 67, 28. 2. r dohrze życzyć, alicui henedicere, hene velle' : Dobrzemowcze thym a modlcz( e> sze 30 za thy, czo wasz przesladvya, dobrzemowcze (benedicite persequentibus vos, benedicite et nołite maledicere Rom 12, 14) XV n1pd. SKJ I 58; Zlego za zloscz, any zlorzeczenya... za zlorzeczenye, ale zassę dobrzemowącz (non red- 35 dentes malum pro malo nec małedictum pro maJedicto, sed e contrario benedicentes I Pet 3, 9) ib. 98; A iestlyby był vbogy, nye ostaway przes nocz v szebye zakladv, ale wroczisz gem' przed slvnecznirn zachodem, aby spal w swem 40 rvsze a dobrzemovil tobye (ut dormiens in vestimento suo benedicat tibi) y b0dze to tobye za sprawyedliwoscz przed panem bogem twim BZ Deut 24, 13. Dobycieformy: n. sg. dobycie [430 StPPP II 45 nr 2317; r--t g. sg. dobycia 1400 HubeZb 79, 1400 SKJ III 189, 1445 ACZ XIV 178, 1471 MPKJ V 137; I"'-' ac. sg. dobycie 1398 TPał1 J IV nr 441, 1406 Piek VI 308, 1416 AKR III 262, 1419 KodWP V 285, 1437 StPPP II nr 2700; 50

l. sg. (po) dobyciu [400 SKJ III 190. Znaczenia: l. rnabycie, uzyskanie, acquisi- lio' : Pani Klichna po dobiczu lysta była w dzerszenyv dzedzini v Wanczkowicz" alysz sye latoss Budek w t0 dzedzin0 mocza ssi10 wwansal 1400 SKJ TlI 190; r--t Dobycza ac-



13



98



DOBYCIE



DOBYĆ



quisicionis (vos autem genus electum,H. gens HubeZb 7, 1391 Leksz 1 nr 996. 1064, 1393 saneta, populus acquisitionis, ut virtutes an- Leksz 1 nr 1502, ] 398 Leksz II nr 658, 1474 nuntietis eius, qui de tenebris vos vocavit in ZapWarsz nr 1385: -m dobyłem 1472 Zap- admirabile lumen suum I Pet 2, 9) 1471 Warsz nr 3068; f -fi dobyła 1393 J_eksz I MPKJ V 137. 5 nr 1454, 1400 Leksz ]1 nr 2656, 1404 Piek VI 2.

wygranie sprawy, przysądzenie roszczenia, 220; 3. sg. n1. dobył 1387 HubeZb 3, 1389 acquisitio (dicitur de causa iudicio victa)': Do- HubeZb 7, 1391 Leksz f nr 1063, 1394 Leksz £1 minus starosta et dominus judex non dederunt nr 1622, 1396 Leksz 11 nr 474.. 1397 Leksz II respondere in isto iudicio et tunc dominus nr 622, ] 399 Leksz I nr 3039, l399 Leksz II Brzezinensis recepit per corulum o *tobicze ]0 nr 1190, 1399 TPa

v IV nr 2156, etc. etc.; y o straczene 1398 TPaw IV nr 441; Staszek I f dobyła FI i Pul 77,59, 1400 Lekrsz II nr 955, ne wydzeliI trzeczey cZ0sczi Crankowa Jacubowi 1405 KsMaz I nr 492, 1405 SKJ III 196, XV podlug yego dobicza 1400 HubeZb 79; Jako n1ed. SKJ V 263; J. pl. nl. dobylismy BZ Deut prawe do dobicza pana Janowa Pabian kupil 2'134; -smy dobyli Rozn1 657; 3. pl. n1. dobyli są IIII-or woli 1400 SKJ III 189; Ego recipio pro 15 BZ fI Par 28,18; dobyli 1400 SKJ III 189; ł-o..; lucro et pro amissione vlg. o dobicze y o sgube- plqJJer.{. 3. sg. n1. był dobył BZ Gen 31, 18;

nye 1406 Piek VI 308; Procurator Msczislai condit. J. sg. n1. bych dobył BZTob 5, 2; 2. sg. n1. dixit, quod feria tercia ego steti ternlinum et tu -by dobył BZ Deut 20,19; 3. sg. n1. dobyłby Dział te nunquam demonstrasti, nec dixisti: ego pareo 18; (-)by dobył 1389 HubeZb 7.. 1471 MPKJV 47; termino. Pars uero aduersa dixit, quod ego 20 f -by dobyła OrtMac 115; 1. pl. n1. bychom do- steti termino feria tercia et dixi subiudici: ego byli XV med. R XXII 236;

part. praet. act. pareo termino et vol0 ad subiudicem vlg. o dobyw 1410 HubeZb 51, 1428 ZapWarsznr2858, straczene y odobicze... et ego cum isto lucrare Sui 68; dobywszy 1400 Leksz II nr 2703, BZ volo, q uia ego steti termino, usque ad domini N um 21, 32. J os 8, 22, Ort Mac 115, Dzial 48; surrexerunt 1416 AKH III 262; (Poniewa7 25 f'--/ part. praet. pass. n. sg. nl. dobyty 1403 Piek strona przeciwna nie stawiła się na żaden ter- VI 184; neutr. dobyto 1393 Leksz I nr 1554,1405 min, sąd gajony przysądza Jaśkowi Szołdrze) SKJ 11] 196, 1418 TPaw VII nr 293, OrtMac terminorum vlg. stanye y dobicze et super hoc 117; ac. sg. neUlr. dobyte OrlBr Vf 363, 01" t- przisad vszal[m]iszmy 1419 KodWP V 285; Mac 76; i. sg. nI. dobytym 1421 TPaw VII Magnificus... palatinus Poznaniensis, awus et 30 nr 2412.. 1471 Zap Warsz nr 3036; dobytem awnculi germani ejusdem Nicolai.. . ipsum te- 1494 Zap Warsz nr 1755; I. sg. neutr. (w) do- ncntur statuere in jure ad terminum pro ex- bytem XV p. post. JA XII 144; ac. pl. dobyte brigacione al. odobycze annorum eidem Nicolao XV p. pr. R XVI 329;

in! pass. sg. m. być 1437 StPPP II nr 2700; Item racione huiusmodi doby t Rozrn 639;

praes. pass. 3. sg. neutr. lucri al. dobycza super ipso Schachnone sen- 35 dobyto jest BZ IV Reg 18, 10; jest dobyto tenciavimus tres marcas iudicio fore persol- BZ Jos 8, 21; r--; fut. pass. 3. sg. neut1". będzie vendas 1445 A GZ XIV 178. dobyto BZ fIl Reg 16, 18. 3. f /nienie przysądzone

v postępo'rvaniu sądo- Z 11 a c z e n i a: 1. ' naby({, zyskać, posiąść, pos- H'yn1, res per legis actionem acquisita': Elizabeth sidere, acquirere, nancisci, sibi confłare": Pysza- in acqllisita sua a1. swe dobycze, prout in con- 40 lyszmy wam, ysz czlowek moze dacz szwe gy- uentu Swerziniecensi acquisiuit ibidem in Po- myenye dobythe, gydacze y nyegydacze, gdzye... bedniky, iuxta litteranl judicialem col1oquia- chcze Ort Mac 76, sini. Ort Br VI 363; Czlowyek lem et iuxta prillilegiunl super sculteciam in moze szwe dzyedzyczthwo y gymyenye wszelkye Pobedniky habitum et tenorem eius, intromitti dobrze dobythe przed prawem gyednym per- se debebit juridice ]430 StPPP II nr 2317. 45 sonam... dacz..., albo gdzye chcze w thesta- Dobyć [orn1Y: praes. ind. 3. sg. dobędzie menczye ih.; Dobycz *possideri OrtRp 77; OrtBr VI 390, OrtMac 115, Dzial 49; 3. pl. V yemyenyv sle doby tern in rebus pessimis dobędą FI i Pul 68,41, 147] MPKJ V 116; XV p. post. JA Xfl ]44; r--; czego



, coś: Bo . I". irnper. 2. sg. dobądź BZ Ex ] 8, 21; 2. pl. bog zbawoni vczini Syon y vsedlona bod0 dobądźcie BZ I Reg 16,] 7; '"'-' inf. dobyć 50 masta I ude, i bidlicz b0d0 tamo, y dzedzicz- BZ Judith 10,13, OrtBr VI 372, OrtMac I stwem dobod0 iego (et hereditate acquirent 75. 76. 91. 98. ]]], Ort Rp 77. 10], Rozn1 218. eam, Pul: w dzedzycztwo dobęd0 Y0) f7 68, 41; 516. 640; r--; praet. l. fig. n1. dobył jeśm FI I Y wwod I ie na goro sW0tosci swoiey, goro, i Pul] 18, III; -śm dobył 1393 Leksz I nr 1489, I ieysze d

bila prawicza iego (quem acquisivit 1399 I_eksz II nr 2392; -(e)nl dobył ] 389 55 4 dextera CJus) FI 77, 59, sin1. Pul: Dzedzyc7stwem



DOBYĆ



twogym dobył gesm swadeczstw twoych na weky (hereditate acquisivi testimonia tua in aeternum) FI 118, 111, sim. Pul; Infregisse cauet (sc. Vincencius) heres SzamotuJiensis) patrios sibi nactos, dobite, amores XV p. pr. R XVI 329; Boymisch syą, bichom pichą krolewstwa nyebyeskyego ny <e) straczily, a pyekyelnego dobili XV med. R XXII 236; Iacob. .. zaY01 stada y czsokoli bil dobił w Me- zopotanyey (quidquid in Mesopotamia ac- quisierat) BZ Gen 31, 18; To wszitko, czsosz my przikazal, oczcze, tocz vczinY0, ale kako- bich tich pyenY0dzi dobil, nye wyem (quo modo autem pecuniam hanc requiram, ignoro) BZ Tob 5, 2; Przyszedl yeden czlek szwa (leg. z swą) zona *pryed gayny sząd y wszdal yey polowyczą szwego gymyenya stoyaczego, czo go szam doby] y szarobyl OrtMac 118; Miedzy przyjacielmi tełe pieniędzy mogła do- być, iżby je Judaszowi dała Rozm 516; Pocz_ąly gadacz y movycz: O, na nasz, na nyedostoyne, yzezmy tako sromothnye od nyego vczyekly y dobyly sobye sromotney slavy Rozm 657; f',./ dobyć płod (!poczqć, concipere': Plod z gy- nym dobyła prolem cum alio progenitam XV med. SKJ V 263. 2. t. uzyskać, nabyć n1ucq wyroku sqdołvego, ex iudicum sententia obtinere, sibi vindicare': *Swedczimi, iaco ten list dobithi wyszedl[d] taco: Potr any dzewka ne poziway *nymo trzi łata 1403 Piek VI 184; Gdysz tha nyewyastha nye moze myecz zadnego szwyadeczthwa, czo yey dano za wyano, thedy dzyeczy... blysszy szą... przyszyadz,... a ny<e) chcza-ły ony przy- szyadz, (tedy ona szama swą raka przyszacz moze), ysz gey thako wyele wyanowano, yako ona myeny, a yako (pro tako) wyącz dobywszy moze uczynycz y nyechacz szwem wyanem) czo chcze ? OrtMac 115; f',./ czegoś: Andreas... viarn antiquarn... aquisiuit vłg. starey drogy dobył 1399 TPaw IV nr 2156; Czso Vrsuła dobiła po swem masz u glowy, tego Dobesława ne trzimała 1405 KsMaz I nr 492; Iaco praue the dzelnicze, czossz gey dobitho, ta rola k I [t]tey *dzelnicza, czszosz gey dobiła, przisłucha 45 L405 SKJ III 196; Ta pany... mozely przyszyaga thych pyenyadzy dobycz ałbo doszyadz podług prawa? OrtMac 75; Jakosz tha pany ma tego dokazacz, aby szwego wyana dobyla y 0- dzyerzala. .., a dobądzyely ona szwego wyana, mozely sz thym wszythkym uczynycz y nyechacz, czo chcze? ib. 115; --ł czegoJ na kimJ: Iacosm przi tern bil, ys Pot rek dobiJ na Stasku czthir *krziwen za *chosba 1387 HubeZb 3; Czso Kelcz dobil na Micołayw poszasnich (leg.



DOBYĆ



99



I posażnych) penandzi, tich gest sto grzlwen 1389 HubeZb 7; Czsom na Ełscze dobił, tego gest czterdzesczy grzywen ib; Iaco Maczey vmovił s Boguszem, czso bi dobil na ran- 5 coymach, tho mu maI dacz ib.; Czom dobil pyanczi ran na Pasku, te mi on dal 1391 Leksz l nr 996; Jaco to swadczimi, czo dobil Pauel na Marczine skotha, ten stal pro 10 marcis ib. nr 10

3; Jakom dobiła na Maczku... pencz- 10 szet grziuen na Kurowe y tamo mne U0nszano podług prawa 1393 Leksz I nr 1454; Czosm dobił na Stasku dzesz0ci grziwem (pro grziwen), o to mam skodi dwadzescze grziwen ib. nr 1489; Jako Potrek winowad memu oczu (leg. oćcu) 15 16 grziuen y tegom dobil na Przibislaue ib. nr 1502; Czo Jan dobij na Czewlegw septern marcas" o co (pro to) ne wszol nigedne sc[z]ody 1394 Leksz II nr 1622; Taco mi pOD10zi bog, szem dobil na Petrku, o to scodi man (pro 20 mam), iaco dwadzesscza grziwen 1398 Leksz II nr 658; Czosm dobil *ronkomstwa na Baworze a na Sopku, tego man (pro mam) szckod0 *dzeczen grzywen 1399 Leksz II nr 2392; Kedi SwanthosIaua dobiła na Vincenczu, tedi tamo 25 ne bilo komnati ani pczol 1400 Leksz II nr 955; *Sczom dobila na Koblu swich owecz, tich mam sckod0, jaco *sczyrze y dwadze[cz]scze tich grzywen ib. nr 2656; Iaco tho szitho, czo go dobil Maczey na Paule, to 8talo sza dzew0cz 30 grziwen ib. nr 2715; Ten dlug..., yegosz dlugu na Staschkv... Jaschkowye z Winar dobili, ten yest zaplaczila Netha ]400 SKJ fIl 189; Iaco czsom na *Marczina co bili se szrzebanti (leg. źrzebięty) dobila, ti bili taco, iaco dzeszancz 35 grziwen 1404 Piek V] 220; Gdzeszem obranczil za Maczka sto grziwen..., tedi gest on w tern vmarI. A o to na mne sta grziwen dobito... Gotow geszm postauicz tego słachcicza, czso na mne dobil 1418 TPałv VI] nr 293; Yako na 40 kym dobycz dzedzyczthwa OrtMac 91; I--....ł do- być prawem, ortylem (czegoś na kimś, nad kimś): Cczo Potrek vczinił na me *schod0 dzesancz grziven,tichem na nim prawen (pro prawem) do- bil 1391 Leksz I nr 1064 ; Jako Kathaszina pla-

iła gine dlugi, czo na ge prawem dobito 1393 Leksz I nr 1554; Maczko Ptaszkowski... propo- suit super commendorem, quia... transivit na Kothow, VI kopczew sipal, ne dobiwsi ned (pro nad) nim prawo (pro prawem?) 1400 Leksz II 50 nr 2703; Sczepan szedł gwaItem na Jaroslaow0 dzedzin0. .. y pomerzal g0, ne dobiw na nem prauem 1410 HubeZb 51; A ma ge tako dlugo dzerszecz w zacładze, asz ortelem dobadze, I ysz moze przedacz w szwem dłudze podlug 55 , prawa Ort Er VI 390; Gdyby czło\vyek 7apo-



13*



100



DOBYĆ



DOBYĆ



wyedzal czlowyekv gymyenye, czo by doma nye S0 przebywaczmi BZ N unl 21, 32; Gdisz by}, a kako dlugo doma szą prawowal, azby go 10zesz przed myastem dlvgyego czasy a otaro- prawenl doby}, a gdyby ten czlowyek byl goscz, I szowaw (pro otaraszowaw) SY0 przed nim, aby czo to gyrnyenye doby}, albo... myesczanyn..., dobil gego (ut expugnes eam), nye poczinay gdyby on... do domy przyszedl, yszby nye 5 sczepow.. ktorichze owocze godz0 SY0 gescz \vyedzal, gdzeby go nalaszL czo gego gymyenye BZ Deut 20, 19; lozve... byl m0ze z myasta doby} y wszal, gdy on doma nye by},... proszymy Hay. A tako y cy, ges to dobiwszy myasta vasz, navczczye nasz OrtKal 180, sin1. OrtMac zapalili ge (qui ceperant et succenderant civi- 121; U wyazane (leg. w wiązane) czaszy nye tatem),... w posrotcze nyeprziyaczele maY0CZ, nlaya szye prawowacz, ale rolye mogą opo- 10 pocz01i ge bycz BZ Jos 8, 22; Przyial... kroI wyadacz.. chcze-ly ktho kupycz y wszdacz, moze asyrski ku Samary boiowacz przecyw gey w gaynym szadzye, czo yey pyrwey prawem y dobil gey (et oppugnavit eam) BZ IV Reg dobytho OrlMac 117; Pravem dobycz de iure 18,9; DzewY0tego lyata Ozee, krolya israhel- }ucrari Ort Rp 101; f"'..) coś: Gdyby ten czlowyek skego, dobito gest myasta Samaria (capta est by} goscz, czo to gymyenye (OrlMac 121: tego 15 Samaria) BZTV Reg 18,10; Dauid dobil posadki gymyenya) dobył..., navczczye nasz OrtKal syonskey (cepit arcem Sion) BZ I Par 11, 5; Fi- 180: Yako albo kyedy ten.. czo zapowyedzyal, lysteyscy... dobily S0 Bethsames (ceperunt Beth- thy pyenyadze ma... dobycz, albo yako szye sames) BZ II Par 28,18; POyd0 przed oblycze tha rzecz ma dokonacz podlug prawa? Orl- kSY0sz0cya Oloferna..., a vkasz0 gemy, ktor0 Mac 76; -- dobyć kogoś (przed prawem, 20 przist0p0 moglybi gich dobicz (quo aditu pos- w sądzie) (pokonać, uzyskać na kogoś }t7yrok sit obtinere eos)BZ ludith 10, 13; Doby] skazujący.. alique/11 legis aclione vincere': Lau- wesze cepit arcenl (David cepit arcem Sion l rencius ne przeprosil Andream... po tern, iaco P?r 11,5) 1471 MPKJ V 48: Dobandą capientur go \łv s0dze dobil 1399 Leksz I nr 3039; lako (

var. lub.: dobąd ą gey capietur, congregabo praue Wlost pirzwey zazwal Zawiza, nisz pani 25 omnes gentes ad lerusalem in proelium et dobila kmecza 1405 SKJ III 196; Gdyby komu capietur civitas Zach 14, 2) ib. 116; Nasz lup -wydano... yego dlusznyka..., a uszry gy gynny, albo nasz sboy ządasz odyącz a naschego komu tesz dluzen..., mozely gy tesz gabacz czeszarstwa dobycz (nostram asportare praedam o szwoy dlug y dobycz przed prawem? Orl- et imperium nostrum devastare)? ROZI1I 218: Mac 111; .-.,,; dubiul11: Gdyby w naszem 30 --ł coś: Wszitki myasta gego wonczasz do- mycsczye czlowyek... szwan kv pravu, a nye bilismy (cunctasque urbes... cepimus) zabiwszi przydzye, a o tho... zkazan, a then czlo\vyek wszitki bidliczele gich BZ Deut 2, 34; ł-...I t wy- przyszedlby do gynnego myasta, czo thosz !a/11a(

.. uszkodzić, effringere, revellere': Jakom w nynl było nyemyeczkye prawo"... yako go ja nye dobyl zamcowh Micolayovych... v pi- maya kv prawy dobycz albo yako moze szye 35 wnicze y v szcrzinky (leg. u skrzynki) y nye thamo themu szprawycz, albo szbycz podlug pokrathlem jemv rzeczy podIa poszw (leg. po- prawa? OrlMac 98, SiI1I. OrlBr VI 372. zwu) 1474 Zap Warsz nr 1385. 3. (opanoH'al, zająl, zdohyć si/q, vi capere, 4. dobyć się (H)edrze(

się prZel110cą, napaJ(:, expugnare, pOlir;': Regnum terrestre dyabolus irruere, il11pelu/11 facere' : Jakom ya ssza- sibi vsurpauerat..., ideo Xpt venit in hunc 40 mowt

o r przische(d)wschi ssz ostrą bronya: mundum, ut dyabolum de suo regno eiceret sz Inyeczyem, ze wlocznya y z barthą, na *d0m et suum regnum recuperaret doby) XV med. ych, nye dobylem SSZe} gwałtem anym roszbyl SKJ V 265; A vszrzaw lozve..., ze gest myasto czcledzi s thego domy, anym gych vsch :ko "dził dobito (quod capta esset civitas),... nawrocziwsy 1472 ZapU/arsz nr 3068. SY0 był (leg. bił) m0ze z mYdsta Hay BZ los 45 5. (znaleźl, łvyszuka({, exquirere, reperire' : 8,2]: A wydzuc Zamri, ysze myasto b0dze Dob00dz se wszego pospolst\va (provide. .. dohito (quod expugnanda esset civitas), szedw de omni plebe) n10SZOW *mocznich a *modrich na 5yen y zaszegl SY0 z domem kro}yowim BZ Ex 18,21; Saul sluszebnykonl swim rzecze: BZ I I I Reg 16, 18; Aby doby] oppugnaret Dob0dzcye my tego, gen vmye dobrze g0scz (venitque... rex Babylonis ad civitatem cum 50 (providete ergo mihi aliquem bene psallentenl) servis suis& ut oppugnarent eam IV Reg 24,(1) I BZ I Reg 16,17. 1471 .M P

J

47:

c

ego.(:: y posla

, Moyzes, 6. (o hroni) t \vydohy({, H'yciągną(

, sIringer:, ktorzls bl wI]az0czIh (wyszpIegowali) Gazer, e vagino educere (gladil/I1I, ('ultellu/n, silnilia) : ktorego

to do.biwszi myastec

ka (qui explora: I Jakom p

zi tern bili, csz Jacus



przibyeszał rent lazer, CUIUS ceperunt vlcułos) y w]adah I 55 : na Ernbnchowo g05pod0 z dobltlm myeczcnl



IJOBYĆ



y syekl nan gwaltem [421 TPatv VII nr 2412; Czso vczinil Pawel Andrzeowi

tho za gego poczanthkem, kedi nan pocyekl pilathika dobiw 1428 Zap Warsz nr 2858; Gylkokrocz... pacho- lek pana swego wspomagayącz, dobyw myecza I 5 alybo corda, kogo vreny (exempto gladio vel I cuhello vu lneraverit aliquem), o tho nygenego gnyew (leg. gniewu) oth vrazonego... nye 111a myecz Sui 68; Wina, rzeczona syedmna- dzesyąth,. . .ma bycz skazana..., gdy kto nye lO czczącz sądy naszego, przed sądem myeczą abo korda dobylby (ubi aliquis.. o cultellum vel gladium praesumpserit extrahendum) Dzial 18; Aczby nyekto przed sądem kord abo myecz wygiął y vranyl kogo, tedi ten ma bycz na naszey 15 mylosczy. Aczlyby dobywszy brony nykogo nye vranyl (gladium vel culte]lum extraxerit et non vulneraverit), tedy ma pokvpycz viną syednlna- dzesscza... A gdyby na naszem dworze abo naszego starosty kto brony dobądze (culteUum vel gladiunl extrdxerit), a nye vrany kogo, tedy na naszey lascze ma bycz... A gdy kto na ryczerskyem dworze brony dobądze (culteJlum vel gladium extraxerit) y vrany kogo, tedy za raną raką ib. 48-9; Jakom ya przischethwschi do goszpody szamowt" o r gwalthem, dobythym nlyeczeem nye bilem na goscze paną pothko- morzego 1471 ZapWarsz nr 3036; Jakom go nye sbyl w domy anym nasedl na d0111, alem go zbyl na vagrodzye..., kyedy na mya począl slovy y myeczem dobythem bycz 1494 Zap- JĄlarsz nr 1755; Svyąthy Pyotr... mayącz myecz, doby] go (habens gladium, eduxit eum Jo 18'1 10)'1 chczącz bronycz svego mystrza ROZI'I1 636; Twoj miecz ś\viecki jest snać twe skazanie albo powiedzenie, ale nie twą ręką ma być doby t. .. Ale duchownego ma dobyć I duchowny, czuż klątwę, a miecza ma dobyć rycerz kapłańskim powie] (en' im na kaźń ce- sarską Rozm 639

40; -- na kOKoŚ: Czso Przespraw vczinil Maczegewi, to vczinil za gego pocz0tkem, isz nan przod nosza dobil na gich dzedzine 1396 Leksz II nr 474; *Szo Jacob rani] *Paulo, to gy ranil sza gego po- 1 45 cZ0tkem, ysz nan pyrwey mecza dobil 1397 Leksz II nr 622; Czsokoli Micolay vczini1, to vczinił sza Wawrzinczewim pocz0tkem, ysz nan mecza dobił 1399 Leksz II nr 1190; Iacup przisedl na 1110 gospodo i dobil na m0 mecza 1406 KsMaz 1 nr 772; Jako to wyemi'l esz acz SY0 czso przigodzilo Stogneoui przecyw Jaro

łaoui, acz mu ktore rani dal, to vczinil za gego poczantkem, esz nan nosza dobił y syek] 1420 TPaw VJI nr 1822; Czom vczinil Jacubowi, tho za gego poczanthkem, kedi mi 55



D() B YTC'LĘ



la]



sla słowa daual i myecza na mY0 dobil 1427 ZapWarsz nr 2715; Czsom vczinil Barthlo- meyowi, tho za gego poczanthkem, kedi... thopora na n1Y0 dobil 1428 ZapWarsz nr 2906; Czszom